Αστεροειδής πλησιάζει σήμερα τη Γη σε απόσταση αναπνοής

Με μέγεθος περίπου μισού ποδοσφαιρικού γηπέδου (διάμετρος 45 μέτρων), ο αστεροειδής «2012 DA14» θα προσπεράσει «παρά τρίχα» τη Γη την Παρασκευή. Συγκεκριμένα, θα πλησιάσει σε απόσταση περίπου 27.520 χιλιομέτρων από τη γήινη επιφάνεια -απόσταση-ρεκόρ για ένα αντικείμενο τέτοιου μεγέθους- με ταχύτητα περίπου 13 χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο. Οι ειδικοί πάντως διαβεβαιώνουν ότι δεν πρόκειται να συγκρουστεί με τη Γη.

«2012 DA14» 

Ο αστεροειδής αναμένεται να είναι ορατός από την ανατολική Ευρώπη, την Ασία και την Αυστραλία, όχι όμως χωρίς τη βοήθεια τηλεσκοπίου. Στις 21.00 ώρα Ελλάδας, η NASA θα αρχίσει να μεταδίδει στην ιστοσελίδα της εικόνες από το πέρασμα του αστεροειδούς, από παρατηρητήρια στην Αυστραλία, εφόσον το επιτρέπει ο καιρός.

Ο «2012 DA14» ανακαλύφθηκε πέρυσι από το αστεροσκοπείο La Sagra στη νότια Ισπανία. Όπως τονίζει σε ανακοίνωσή του ο διευθυντής του Ευγενιδείου Πλανηταρίου, Διονύσης Σιμόπουλος, εάν ο αστεροειδής αυτός συγκρούονταν με τη Γη, η έκρηξή του θα απελευθέρωνε ενέργεια ίση με 2,5 μεγατόνους ΤΝΤ. Σε σύγκριση, η έκρηξη που έγινε πάνω από τον ποταμό Τουνγκούσκα στην Σιβηρία στις 3 Ιουνίου του 1908 είχε ισχύ 3-10 μεγατόνων. Στη σύγκρουση εκείνη περισσότερα από 1.600 τετραγωνικά χιλιόμετρα δάσους ισοπεδώθηκαν, ενώ το κρουστικό κύμα της έκρηξης «ταξίδεψε» γύρω από την υφήλιο δύο τουλάχιστον φορές. Από το μέγεθος της καταστροφής ήταν εμφανές ότι επρόκειτο για μια τεράστια έκρηξη. Παρόλα αυτά δεν υπήρχε ίχνος κρατήρα ή άλλων συντριμμιών. Αυτό οδήγησε τους επιστήμονες στο συμπέρασμα ότι ο κομήτης πρέπει να είχε εξαερωθεί την στιγμή της έκρηξης.

Η διαδρομή του «2012 DA14»

Υπάρχουν περισσότεροι από ένα εκατομμύριο παρόμοιοι αστεροειδείς που πλησιάζουν τη Γη μας με μέγεθος κάτω των 100 μέτρων, ενώ αρκετές είναι οι συγκρούσεις με τη Γη. Από την Αριζόνα ως τη Σιβηρία και από το Μεξικό έως την Αυστραλία, περίπου 150 κρατήρες από διάφορες συγκρούσεις έχουν βρεθεί στην επιφάνεια του πλανήτη μας.

Ο νεότερος μεγάλος κρατήρας πρόσκρουσης βρίσκεται στις Ηνωμένες Πολιτείες, στη βόρειο Αριζόνα, αναφέρει ο Δ. Σιμόπουλος. Με διάμετρο σχεδόν ενάμισι χιλιόμετρο και βάθος 275 μέτρα, ο κρατήρας Μπάριντζερ, όπως ονομάστηκε, δημιουργήθηκε από τη πτώση ενός μικρού αστεροειδή πριν από 50.000 χρόνια ένα απειροελάχιστο χρονικό διάστημα στα πλαίσια του γεωλογικού χρόνου. Αυτή η βαθιά ουλή στην έρημο της Αριζόνα, σχηματίστηκε ακαριαία, όταν ένα σιδερένιο διαστημικό θραύσμα 70 μέτρων και μάζα αρκετών εκατομμυρίων τόνων και έπεσε πάνω στη Γη με ταχύτητα 40.000 χλμ. την ώρα μετατοπίζοντας εκατομμύρια τόνους πετρωμάτων και αφανίζοντας κάθε είδος ζωής σε ακτίνα αρκετών χιλιομέτρων. Έχοντας διατηρήσει σχεδόν ανέπαφα τα χαρακτηριστικά του, χάρη στο άνυδρο κλίμα της ερήμου, ο κρατήρας αυτός είναι ο καλύτερα διατηρημένος κρατήρας που έχει βρεθεί μέχρι τώρα στη Γη.

Ο κρατήρας Μπάριντζερ, στις ΗΠΑ.

Όπως επισημαίνει ο διευθυντής του Ευγενιδείου Πλανηταρίου, η γήινη ατμόσφαιρα μπορεί να μας προστατέψει αρκετά από την εισβολή αντικειμένων με διάμετρο μέχρι 50 μέτρα, όμως υπάρχουν εκατοντάδες χιλιάδες αντικείμενα με μεγαλύτερη διάμετρο που διασχίζουν την τροχιά της Γης. Γι’ αυτό και διάφορες διαστημικές υπηρεσίες και ερευνητικά κέντρα σε όλο τον κόσμο σαρώνουν συστηματικά τον έναστρο ουρανό σε μια προσπάθεια να εντοπίσουν όλα εκείνα τα «επικίνδυνα» ουράνια σώματα και να υπολογίσουν την τροχιά τους, προκειμένου να καταγράψουν εκείνα που θα αποτελέσουν κίνδυνο για το μέλλον.

Το ερώτημα δεν είναι τόσο εάν θα χτυπηθεί στο μέλλον η Γη από κάποιον αστεροειδή, αλλά πότε, τονίζει, προσθέτοντας ότι αρκετά σενάρια  έχουν προταθεί μέχρι σήμερα από τους επιστήμονες σχετικά με το τι μπορούμε να κάνουμε προκειμένου να εμποδίσουμε την καταστροφή.

Σύμφωνα με ορισμένους, η παρουσία και μόνο μιας διαστημοσυσκευής σε τροχιά γύρω από κάποιον επικίνδυνο αστεροειδή αρκεί, αφού η βαρυτική της έλξη, αν και ελάχιστη, θα είναι ικανή σε βάθος χρόνου να μεταβάλλει την τροχιά του, ακριβώς όσο χρειάζεται. Άλλες, εξίσου «ήπιες» μέθοδοι μεταβολής της τροχιάς ενός αστεροειδούς περιλαμβάνουν το χρωματισμό της επιφάνειάς του με ειδική ανακλαστική ή απορροφητική μπογιά προκειμένου να μεταβάλλουν την πίεση της προσπίπτουσας ακτινοβολίας του Ήλιου, ή ακόμη και τη χρήση ειδικών κατόπτρων, τα οποία, εστιάζοντας τις ακτίνες του Ήλιου πάνω στον αστεροειδή, θα «ατμοποιήσουν» κάποια ποσότητα από την ύλη του. Πιο βίαιες μέθοδοι αναχαίτισης ενός αστεροειδούς περιλαμβάνουν τη χρήση πυρηνικών βομβών, με τον κίνδυνο βέβαια να τον διαμελίσουν σε πολλά μικρότερα κομμάτια, τα οποία θα βομβάρδιζαν τον πλανήτη μας με εξίσου καταστροφικά αποτελέσματα.

Νερό με μορφή πάγου σε αστεροειδή

Νερό σε παγωμένη μορφή, καθώς και πολύπλοκες οργανικές ουσίες παρατήρησαν για πρώτη φορά πάνω σε αστεροειδή Αμερικανοί επιστήμονες, και συγκεκριμένα στον «24 Θέμις», παρατήρησαν ένα τεράστιο βράχο διαμέτρου 200 χιλιομέτρων που βρίσκεται σε τροχιά σε απόσταση περίπου 480 εκατ. χλμ. από τον ήλιο, στη ζώνη μεταξύ του Άρη και του Δία.

Ο «24 Θέμις» ουσιαστικά είναι πλήρως καλυμμένος από ένα λεπτό στρώμα πάγου. Σύμφωνα με τους ερευνητές, σε αυτές τις συνθήκες, ο πάγος δεν είναι σταθερός και πρέπει να ανανεώνεται με κάποιο τρόπο, πιθανώς από το εσωτερικό του αστεροειδούς.

Σύμφωνα με ένα εναλλακτικό σενάριο, ο αστεροειδής πρόσφατα συγκρούστηκε με κάποιον παγωμένο κομήτη. Εξετάζονται και άλλες πιθανότητες, όπως η συχνή πρόσκρουση μικρότερων βράχων πάνω στον «24 Θέμις», που φέρνει στην επιφάνειά του τον κρυμμένο από κάτω πάγο ή ίσως υδρατμοί πάγου εξέρχονται συνεχώς από το εσωτερικό προς την επιφάνεια, όπου και συμπυκνώνονται με την μορφή πάγου.

Η ανακάλυψη της λεπτής παγωμένης επιφάνειας του ουρανίου σώματος έγινε, με τη βοήθεια του υπέρυθρου τηλεσκοπίου της NASA στη Χαβάη, από δύο ανεξάρτητες ερευνητικές ομάδες, η μια υπό τον καθηγητή φυσικής Ουμπέρτο Κάμπινς του πανεπιστημίου της Κεντρικής Φλόριδα και η άλλη υπό τον δρα Άντι Ρίβκιν του πανεπιστημίου Τζον Χόπκινς.

Τα ευρήματα των ερευνών παρουσιάστηκαν στο περιοδικό "Nature", σύμφωνα με το BBC και το Γαλλικό Πρακτορείο.

Εκτός από παγωμένο νερό, οι επιστήμονες ανακάλυψαν επίσης στον αστεροειδή ίχνη πολύπλοκών οργανικών ουσιών, πλούσιων δηλαδή σε άνθρακα. Η ανακάλυψη ενισχύει την θεωρία ότι ένα μεγάλο μέρος από το νερό των ωκεανών της Γης, αλλά και ίσως και οι πρώτοι οργανικοί «σπόροι» της ζωής, προήλθαν από το διάστημα, όταν αστεροειδείς ή κομήτες προσέκρουσαν στον πλανήτη μας πριν από περίπου 4 δισεκατομμύρια χρόνια.

Ο αστεροειδής «24 Θέμις» είναι ένα από τους μεγαλύτερους περιπλανώμενους βράχους στην κύρια ζώνη των αστεροειδών. Η απόσταση ανάμεσα στον αστεροειδή και τον ήλιο είναι περίπου τριπλάσια σε σχέση με την απόσταση Γης-ήλιου.

Οι επιστήμονες ξαφνιάστηκαν που ανακάλυψαν πάγο στην επιφάνεια του αστεροειδούς, καθώς κάτω από τη θερμότητα των ηλιακών ακτίνων και με ανυπαρξία ατμόσφαιρας, πίστευαν ότι τυχόν πάγος θα είχε εξατμιστεί προ πολλού.

Πολλοί επιστήμονες θεωρούν ότι όταν σχηματίστηκε η Γη, η θερμοκρασία ήταν πολύ υψηλή, συνεπώς δεν ήταν δυνατό να είχε ξεκινήσει τη ζωή της με πολύ νερό, άρα αυτό πρέπει να ήρθε από κάπου αλλού, προφανώς από το διάστημα.

Οι κομήτες περιέχουν πολύ πάγο και οι προσκρούσεις τους στην αρχέγονη Γη μπορεί να έφεραν νερό, αλλά πάντα αρκετοί επιστήμονες υποπτεύονταν ότι δεν αρκούσαν οι κομήτες ως πηγή νερού.

Τώρα πια στην «εικόνα» μπαίνουν και οι παγωμένοι αστεροειδείς, οπότε δικαιολογείται πώς ο πλανήτης μας βρέθηκε με τόσο νερό.

Τελευταία, έχει ενταθεί η μελέτη των αστεροειδών. Ένα ιαπωνικό διαστημικό σκάφος θα επιστρέψει στη Γη σε λίγες εβδομάδες με δείγματα βράχων από την επιφάνεια ενός αστεροειδούς.

Το σκάφος «Ροζέτα» της Ευρωπαϊκής Διαστημικής Υπηρεσίας (ESA) θα περάσει δίπλα από ένα άλλο αστεροειδή μέσα στο 2010, ενώ ένα άλλο σκάφος της NASA θα κάνει κάτι ανάλογο το 2010 με έναν τρίτο αστεροειδή.

Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Μπάρακ Ομπάμα έχει ζητήσει από την Αμερικανική Διαστημική Υπηρεσία να στείλει αστροναύτες σε έναν αστεροειδή μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 2020.

Αστεροειδής έπιασε στον ύπνο τα «ραντάρ» της Γης

Ο αστεροειδής ήταν στις 13 Ιανουαρίου στο 1/3 της απόστασης που χωρίζει τη Γη από τη Σελήνη και είχε μέγεθος περίπου 10 μέτρα. Εντοπίστηκε μόλις τρία 24ωρα προτού περάσει ξυστά από τον πλανήτη

Κάτω από τα «ραντάρ» της Γης πέρασε πριν από λίγες ημέρες ένας μικρός αστεροειδής. Πλησίασε τον πλανήτη μας σε απόσταση αναπνοής και προκάλεσε μεγάλο πονοκέφαλο στους ειδικούς που έχουν επωμιστεί με την άμυνά μας απέναντι σε τέτοιου είδους εχθρικούς εισβολείς.

O αστεροειδής αυτός ανήκει σε μια ομάδα σωμάτων που χρησιμοποιούν για καμουφλάζ τις ακτίνες του ηλίου, χωρίς να μπορεί κανείς εύκολα να τα διακρίνει. Μόλις απομακρύνθηκε, οι ειδικοί κατάλαβαν ότι το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης που έχουν δημιουργήσει με τη χρήση τηλεσκοπίων διαθέτει πολλά κενά και γι΄ αυτό πρέπει να αναπροσαρμόσουν τη στρατηγική τους.

Το επίγειο τηλεσκόπιο τον εντόπισε μόλις τρία 24ωρα προτού περάσει ξυστά από τη Γη, στις 13 Ιανουαρίου. Προσπέρασε τον πλανήτη μας σε απόσταση όση το 1/3 αυτής που χωρίζει τη Γη από τη Σελήνη. Ο αστεροειδής ονομάζεται 2010 ΑL30, έχει μέγεθος περίπου 10 μέτρα και ακόμη κι αν η τροχιά του τον οδηγούσε κατευθείαν πάνω μας, εικάζεται πως δεν θα προκαλούσε μεγάλη αναστάτωση. Θα είχε εξαερωθεί από την τριβή στην ατμόσφαιρα προτού αγγίξει το έδαφος.

Κρυβόταν.

Η ξαφνική του όμως εμφάνιση στον φακό των τηλεσκοπίων ανησύχησε του ειδικούς γιατί απέδειξε ότι το σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης για τέτοιου είδους καταστάσεις δεν λειτουργεί αρκετά αποτελεσματικά. Ο αστεροειδής βρισκόταν στη γειτονιά μας για περισσότερο από 100 χρόνια, αλλά ακολουθούσε μια περίτεχνη τροχιά γύρω από τον Ήλιο λες και ήθελε να αποφύγει τα ξάγρυπνα βλέμματα των τηλεσκοπίων. Η περιφορά του διαρκούσε 366 μέρες, όση είναι σχεδόν και εκείνη της Γης γύρω από τον Ήλιο. Όμως επειδή η διάμετρός του ήταν μικρή δεν μπορούσε να εντοπιστεί γιατί δεν αντανακλούσε το φως του ηλίου που έπεφτε επάνω του.

Αυτό είναι ίσως και ένα από τα αδύνατα σημεία στο δίχτυ προστασίας που έχουν ρίξει γύρω από τη Γη οι επιστήμονες. Οι αστεροειδείς, που το μέγεθός τους κυμαίνεται από 30 έως 50 μέτρα, δεν είναι εύκολο να ανιχνευτούν επειδή δεν αντανακλούν το ηλιακό φως. Φανερώνονται μόλις φτάσουν πολύ κοντά στη Γη. «Υπάρχουν πολλοί αστεροειδείς που ακολουθούν συγχρονική τροχιά με εκείνη της Γης και για τον λόγο αυτό είναι δύσκολος ο εντοπισμός τους. Κινούνται μαζί με τον πλανήτη μας. Αυτά τα ουράνια σώματα είναι άλλωστε και τα πιο επικίνδυνα», αναφέρει στην επιστημονική επιθεώρηση Νew Scientist ο Άλαν Χάρις, από το Ινστιτούτο Διαστημικών Ερευνών, στο Μπούλντερ του Κολοράντο.

 

Μικρή απόσταση.

Οι αστεροειδείς αυτοί που βρίσκονται σε μικρή απόσταση από τη Γη, δηλαδή μέχρι 1,5 αστρονομική μονάδα, (μιάμιση φορά την απόσταση Γης- Ηλίου) συγκαταλέγονται στην ομάδα Άτεν και σχηματικά θα λέγαμε ότι διαγράφουν τροχιές περνώντας μπροστά από τη Γη και πίσω από τον Ήλιο. Ο αριθμός τους εκτιμάται ότι μπορεί να ξεπερνά τους 300 και κάποιοι ίσως να προέρχονται από πυρήνες διαλυμένων κομητών. Κάποιοι δε εικάζεται ότι προέρχονται από τη λεγόμενη ζώνη αστεροειδών που βρίσκεται ανάμεσα στους πλανήτες Άρη και Δία και βρέθηκαν τόσο κοντά στη διαστημική μας γειτονιά εξαιτίας της βαρυτικής επίδρασης του Δία, ο οποίος είναι ο μεγαλύτερος πλανήτης του ηλιακού συστήματος με διάμετρο 142.984 χιλιομέτρων, δηλαδή 11 και πλέον φορές μεγαλύτερη από εκείνη της Γης. Η επίδραση που ασκεί ο Δίας πάνω τους είναι, όπως λέγεται, αρκετά επίφοβη, καθώς μπορεί να τους στρέψει προς τον πλανήτη μας.

Καθώς λοιπόν η παρατήρηση των αστεροειδών Άτεν είναι πολύ δύσκολη, ορισμένοι επιστήμονες, όπως ο Τίμοθι Σπαρ από το Κέντρο Πλανητοειδών στο Κέμπριτζ της Μασαχουσέτης, έχουν προτείνει την αποστολή ενός διαστημικού τηλεσκοπίου κοντά στην Αφροδίτη. Το τηλεσκόπιο θα μπορούσε να ξετρυπώσει τις «αόρατες» τροχιές των αστεροειδών, να παρακολουθήσει και να προβλέψει την εξέλιξη της πορείας που ακολουθούν, υποδεικνύοντας τους πιο επικίνδυνους.

ΟΙ ΕΙΔΙΚΟΙεπισημαίνουν ότι ακόμη κι αν η τροχιά του τον οδηγούσε κατευθείαν πάνω μας, εικάζεται πως θα είχε εξαερωθεί από την τριβή στην ατμόσφαιρα προτού αγγίξει το έδαφος

 

Παραμονεύουν 800.000 «διαστημικές βόμβες»

Ανάμεσα στον Άρη και τον Δία υπάρχουν, σύμφωνα με τους καταλόγους της ΝΑSΑ, περισσότεροι από 800.000 αστεροειδείς που έχουν διάμετρο 50 έως 100 μέτρα. Εκεί βρίσκονται επίσης περισσότεροι από 320.000 αστεροειδείς, με διάμετρο μεγαλύτερη από 100 μέτρα. Στους 2.100 φτάνουν αυτοί που έχουν μέγεθος πάνω από ένα χιλιόμετρο.

Αποτελούνται συνήθως από σίδηρο, νικέλιο, άνθρακα και πυριτικά άλατα. Οι ειδικοί υπολογίζουν ότι κάθε 10.000 χρόνια ένας αστεροειδής με διάμετρο τουλάχιστον 100 μέτρων «χτυπά» τη Γη με ισχύ βόμβας 100 μεγατόνων. Κάθε 100.000 χρόνια ένα αντικείμενο με διάμετρο 1.000 μέτρων πέφτει στον πλανήτη μας και προκαλεί έκρηξη που αντιστοιχεί σε 10 εκατομμύρια βόμβες σαν αυτή της Χιροσίμας. Όταν οι αστεροειδείς με μικρό σχετικά μέγεθος εισέρχονται στη γήινη ατμόσφαιρα, οι ταχύτητές τους κυμαίνονται από 36.000 έως και 250.000 χιλιόμετρα την ώρα. Στη συνέχεια η ταχύτητά τους επιβραδύνεται και μειώνεται σε μερικές εκατοντάδες χιλιόμετρα την ώρα, για να καταλήξουν στην επιφάνεια της Γης με ένα χαρακτηριστικό σάλπισμα.

 

Οι μεγαλύτερες απειλές για την ανθρωπότητα

Δεν είναι λίγες οι πρόσφατες «επαφές τρίτου τύπου» με τέτοια ουράνια σώματα. Ένας αρκετά μεγάλος μετεωρίτης είχε πέσει στον Νότιο Ειρηνικό Ωκεανό το 1978 και είχε θεωρηθεί ως μία μυστική δοκιμή πυρηνικής βόμβας. Στις 23 Μαρτίου 1989, ένας αστεροειδής περίπου 800 μέτρων προσπέρασε τη Γη σε απόσταση 640.000 χιλιομέτρων. Ένας άλλος, με διάμετρο περίπου 10 μέτρων, μας πλησίασε στις 17 Ιανουαρίου 1991 σε απόσταση 170.000 χιλιομέτρων, που είναι μικρότερη από το ήμισυ της απόστασης Γης- Σελήνης. Το βράδυ της 9ης Οκτωβρίου του 1992, μια φαντασμαγορική μπάλα ουράνιας φωτιάς διέσχισε τον ουρανό πάνω από τις Ανατολικές Ηνωμένες Πολιτείες, καταλήγοντας τελικά στο πορτ-μπαγκάζ ενός αυτοκινήτου, 65 χιλιόμετρα έξω από τη Νέα Υόρκη, με τη μορφή ενός μετεωρίτη 12 κιλών.

Τον Δεκέμβριο του 1994, τέλος, ένας μικρός αστεροειδής προσπέρασε τη Γη σε απόσταση 100.000 χιλιομέτρων.

Δε θα μας πέσει στο κεφάλι ο "Αποφις"

Μειώθηκαν οι πιθανότητες πρόσκρουσης του μεγάλου αστεροειδή "Άποφι" στη Γη το 2036, σύμφωνα με νέες εκτιμήσεις της NASA, η οποία υποβάθμισε την απειλή. Ο "Άποφις", ο οποίος έχει μέγεθος όσο περίπου δυόμισι ποδοσφαιρικά γήπεδα, προσήλκυσε το παγκόσμιο ενδιαφέρον, όταν ανακαλύφθηκε το 2004 και χαρακτηρίστηκε δυνητική απειλή για τον πλανήτη μας, με πιθανότητες που αρχικά εκτιμήθηκαν σε μια στις 45.000 να πέσει πάνω στη Γη στις 13 Απριλίου 2036. Η νέα εκτίμηση κατεβάζει πλέον τις πιθανότητες σε μια στις 250.000, σύμφωνα με τα πρακτορεία Γαλλικό και Ρόιτερ. Οι νέοι υπολογισμοί έγιναν από επιστήμονες του Εργαστηρίου Αεριοπροώθησης της NASA στην Καλιφόρνια και θα ανακοινωθούν σήμερα στο συνέδριο της Αμερικανικής Αστρονομικής Ένωσης στο Πουέρτο Ρίκο. Αρχικά οι αστρονόμοι είχαν εκτιμήσει ότι ο μήκους 270 μέτρων αστεροειδής είχε όχι αμελητέες πιθανότητες (2,7%) να πέσει στη Γη το 2029, αλλά οι κατοπινοί υπολογισμοί απέκλεισαν τελικά αυτή την πιθανότητα, καθώς εκτιμήθηκε ότι ο Άποφις, εκείνη την ημερομηνία, θα περάσει σε απόσταση περίπου 30.000 χλμ. από τον πλανήτη μας.
"Η βελτιωμένη εκτίμηση για την πορεία του αστεροειδή σημαίνει ότι ο Άποφις συνιστά μια ευκαιρία να τον μελετήσουμε επιστημονικά και όχι να τον φοβόμαστε", δήλωσε ο Ντον Γιέομανς, διευθυντής στη NASA του γραφείου παρακολούθησης των αντικειμένων που πλησιάζουν τη Γη.

Ανακάλυψη και ονομασία

Ο Άποφις παρατηρήθηκε για πρώτη φορά από το παρατηρητήριο Kitt Peak National Observatory της Αριζόνας [1] των Η.Π.Α. στις 19 Ιουνίου του 2004. Η αρχική ονομασία που του δόθηκε ήταν 2004 ΜΝ4, σύμφωνα με τους κανόνες ονομασίας των νεοπαρατηρηθέντων αστεροειδών, και σε πολλές περιπτώσεις ο αστεροειδής αναφέρεται με το όνομα αυτό. Από τη δεύτερη παρατήρησή του το Δεκέμβριο του 2004 ο αστεροειδής κινεί το ενδιαφέρον των αστρονόμων καθώς οι πρώτες ενδείξεις οδηγούν σε αυξημένη πιθανότητα σύγκρουσής του με τη Γη.

Στις 24 Ιουνίου του 2005 του δίδεται ο μόνιμος αριθμός κατάταξης 99942 και στις 19 Ιουλίου 2005 το όνομα Άποφις από τους ανθρώπους που τον ανακάλυψαν. Άποφις είναι το ελληνικό όνομα μίας αρχαίας αιγυπτιακής θεότητας που προσπαθούσε να βυθίσει τον κόσμο στο σκότος καταστρέφοντας τον Ήλιο κατά την περίοδο της νύχτας. Με το όνομα Άποφις εμφανίζεται και ένας χαρακτήρας στην αμερικάνικη σειρά Stargate SG1 της οποίας φανατικοί θεατές δήλωσαν οι Tholen και Tucker που πρωτοανακάλυψαν τον αστεροειδή.

Φυσικά χαρακτηριστικά

Ο Άποφις είναι ένας αστεροειδής που ανήκει στην ομάδα των αστεροειδών Άτεν με ακτίνα περιφοράς γύρω από τον Ήλιο συγκρίσιμη της μίας αστρονομικής μονάδας (1 AU = η μέση απόσταση Γης-Ηλίου).

Ο μεγάλος ημιάξονας της περιφοράς του είναι 0,922 AU ή 92,2% της μέσης απόστασης Γης-Ηλίου. Η περίοδος περιφοράς του γύρω από τον Ήλιο είναι περίπου 324 ημέρες, πολύ κοντά δηλαδή στην αντίστοιχη περίοδο της Γης η οποία είναι περίπου 365 ημέρες. Αυτό έχει σαν συνέπεια ο αστεροειδής αυτός να διέρχεται σε μικρή απόσταση από την τροχιά της Γης δύο φορές περίπου το χρόνο. Μέχρι το Ιανουάριο του 2006 οι υπολογισμοί έδειξαν ότι η διάμετρός του είναι 320 m και η μάζα του 4,6Χ1010 kg (46.000.000 τόνοι). Οι υπολογισμοί αυτοί βασίστηκαν σε 964 παρατηρήσεις με οπτικά τηλεσκόπια και 6 με ραδιοτηλεσκόπια εκ των οποίων οι 4 με τη μέθοδο Doppler. Παρόλα αυτά το σφάλμα στους υπολογισμούς αυτούς θεωρείται σημαντικό.

Προσεγγίσεις στη Γη

Στις 21 Δεκεμβρίου 2004 ο Άποφις βρέθηκε πολύ κοντά στη Γη και για το λόγο αυτό στάθηκε δυνατή η ανακάλυψη και η παρατήρησή του. Η επόμενη φορά που ο αστεροειδής αυτός θα διέλθει σε κοντινή απόσταση από τη Γη θα είναι στις 9 Ιανουαρίου 2013 και η μεθεπόμενη στις 6 Μαρτίου 2021. Στις δύο αυτές προσεγγίσεις ο Άποφις θα βρίσκεται σε απόσταση περίπου 0,1 αστρονομικές μονάδες (0,1 AU, δηλαδή περίπου 14 εκατομμύρια χιλιόμετρα). Αν και στην απόσταση αυτή δεν θα είναι αόρατος με γυμνό μάτι, η παρατήρηση με ραδιοτηλεσκόπια «θα μας επιτρέψει να υπολογίσουμε με ακρίβεια την τροχιά του μέχρι τουλάχιστον το 2070» όπως δήλωσε ο Jon Giorgini του JPL. Ο αστεροειδής θα βρεθεί σε πολύ κοντινή απόσταση στη Γη στις 13 Απριλίου 2029 (ημέρα Παρασκευή). Οι πρώτες παρατηρήσεις που έγιναν το Δεκέμβριο του 2004 έδιναν μια εξαιρετικά υψηλή πιθανότητα σύγκρουσης του αστεροειδούς με τη Γη στην ημερομηνία αυτή. Η μέγιστη πιθανότητα που δόθηκε ήταν 1 προς 37 ή 2,7% ανεβάζοντας έτσι την επικινδυνότητα στο 4 της δεκάβαθμης κλίμακας του Τορίνο. Οι παρατηρήσεις με το ραδιοτηλεσκόπιο του Arecibo Observatory στο Πουέρτο Ρίκο στις 27, 29 και 30 Ιανουαρίου 2005 βοήθησαν να καθοριστεί με μεγαλύτερη ακρίβεια η τροχιά και τα φυσικά χαρακτηριστικά του. Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις αυτές ο Άποφις θα διέλθει σε απόσταση 36.350 χιλιομέτρων από το κέντρο της Γης δηλαδή, περίπου στην απόσταση στην οποία περιστρέφονται οι γεωσύγχρονοι δορυφόροι που είναι 35,786 km.

Η απόσταση αυτή ισοδυναμεί με 5,7 περίπου φορές την ακτίνα της Γης που είναι περίπου 6.378 Km (η απόσταση Γης – Σελήνης είναι περίπου 90 φορές την ακτίνα της Γης). Έτσι στις 13 Απριλίου 2029 ο Άποφις θα είναι ορατός από τη Γη με φαινόμενο μέγεθος 3,3 (όσο ένας μεσαίου μεγέθους αστέρας) από τη δυτική Ασία, την ανατολική Ευρώπη και τη βόρεια Αφρική. Θα διατρέχει τον ουρανό ταχύτατα, διαγράφοντας τόξο 42 μοιρών ανά ώρα. Ο Άποφις θα διέλθει ανάμεσα από τη Γη και τη Σελήνη με μηδενική πιθανότητα σύγκρουσης είτε με τη Γη είτε με τη Σελήνη. Μία τέτοια προσέγγιση ουράνιου σώματος του μεγέθους του αστεροειδούς αυτού αναμένεται να συμβαίνει κάθε 1300 περίπου χρόνια. Το 2029 ο Άποφις θα διέλθει σε πολύ μικρή απόσταση από τη Γη. Η βαρυτική έλξη της Γης αναμένεται να κάμψει την τροχιά του αστεροειδούς με αποτέλεσμα να επανέλθει σε κοντινή απόσταση με τη Γη στις 13 Απριλίου 2036 όπου η πιθανότητα σύγκρουσης με τη Γη είναι 1 προς 5.880 ή 0,017%. Η πιθανότητα αυτή έχει δείκτη επικινδυνότητας 1 στην κλίμακα του Τορίνο καθώς ο Άποφις αναμένεται να προσεγγίσει τη Γη σε απόσταση πολύ κοντινότερη από αυτή του 2029. Οι συχνές προσεγγίσεις του αστεροειδούς με τη Γη μπορεί να έχουν ως αποτέλεσμα το συγχρονισμό της τροχιάς του με την τροχιά της Γης αυξάνοντας έτσι την πιθανότητα μελλοντικής σύγκρουσής του με τη Γη. Για να συμβεί αυτό θα πρέπει ο αστεροειδής να διέλθει από μία στενή περιοχή κοντά στη Γη που ονομάζεται «βαρυτική κλειδαρότρυπα» και είναι μια μικρή περιοχή του διαστήματος εύρους 600 m. Προβληματισμός επίσης υπάρχει κατά πόσο το φαινόμενο Yarkovsky θα επηρεάσει την τροχιά του αστεροειδούς. Σήμερα γνωρίζουμε ότι το φαινόμενο αυτό μπορεί μακροχρόνια να μεταβάλει σημαντικά την τροχιά ενός αστεροειδούς. Ο Άποφις είναι ο πρώτος ιστορικά αστεροειδής που προκάλεσε ανησυχία για το μέλλον της Γης.

Προβληματισμοί για τις συγκρούσεις

Σύμφωνα με τη Μόνικα Γκρέιντι (The Guardian [4] / Η Καθημερινή): «Το ερώτημα είναι πότε και όχι εάν, ένα ουράνιο σώμα της γειτονιάς της Γης θα συγκρουστεί με τη Γη … ένα ουράνιο σώμα εύρους ενός χιλιομέτρου αναμένεται να συγκρούεται με τη Γη κάθε μερικές εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια, ενώ ένα ουράνιο σώμα εύρους 6 χιλιομέτρων (με πιθανή ολική καταστροφή της Γης) αναμένεται να συγκρούεται με τη Γη κάθε εκατό εκατομμύρια χρόνια» .

Τα ουράνια σώματα της γειτονιάς της Γης (NEOs) έχουν τραβήξει την προσοχή αστρονόμων και κυβερνήσεων τα τελευταία χρόνια. Η διαστημική υπηρεσία ΝΑΣΑ των Η.Π.Α. έχει πρόσφατα καταρτίσει το σχέδιο Spaceguard Survey με το οποίο προσδοκά να καταγράψει όλους τους επικίνδυνους αστεροειδείς και κομήτες. Η Ευρωπαϊκή Διαστημική Υπηρεσία ESA (της οποίας μέλος έγινε και η Ελλάδα το 2005) ετοιμάζει το πρόγραμμα Δον Κιχώτης με το οποίο θα σταλούν δύο διαστημόπλοια σε έναν αστεροειδή, το ένα θα συγκρουστεί με τον αστεροειδή και το άλλο θα παρατηρήσει την αλλαγή στην τροχιά του. Αν και πολλά σχέδια τέθηκαν στο τραπέζι των συζητήσεων για το πώς είναι δυνατόν να αποτραπεί μια πιθανή σύγκρουση με τη Γη, η παγκόσμια κοινότητα φαίνεται ακόμη ανέτοιμη να αποτρέψει με σιγουριά πιθανές συγκρούσεις. Εάν ο Άποφις συγκρουστεί με τη Γη το 2035 θα προσεγγίσει την ατμόσφαιρα της Γης με ταχύτητα 12,59 Km/s και κινητική ενέργεια 870 μεγατόνων TNT. Η σύγκρουση θα ήταν 65.000 φορές ισχυρότερη από αυτή της βόμβας της Χιροσίμα και θα μπορούσε να καταστρέψει μία περιοχή σαν το Τέξας των Η.Π.Α.