Ενας γαλαξίας σκέτο… πυροτέχνημα

Στον NGC 6946 «σκάνε» συνεχώς σουπερνόβα που τον κάνουν να λάμπει σε διάφορα χρώματα

Πράγματι στην νέα εικόνα ο NGC 6946 δείχνει σαν ένα πολύχρωμο κοσμικό μωσαϊκό. Credit: NASA/CXC/MSSL/R.Soria et al, Optical: AURA/Gemini OBs

Χιούστον 

Η NASA έδωσε στη δημοσιότητα μια εντυπωσιακή φωτογραφία του σπειροειδούς γαλαξία NGC 6946 που βρίσκεται σε απόσταση 22 εκατομμυρίων ετών φωτός από τη Γη. Στον γαλαξία αυτό οι εκρήξεις σουπερνόβα (άστρα που αυτοκαταστρέφονται) αποτελούν συχνό φαινόμενο. Μόνο κατά τη διάρκεια των τελευταίων 100 ετών έχουν εντοπισθεί και παρατηρηθεί οκτώ σουπερνόβα. Οι εκρήξεις αυτές κάνουν τον γαλαξία να φωτοβολεί και μάλιστα με διάφορα χρώματα στον κοσμικό περιβάλλον. Για αυτό και οι επιστήμονες έχουν προσδώσει στον NGC 6946 το προσωνύμιο «Γαλαξίας Πυροτέχνημα». Η φωτογραφία που έδωσε στην δημοσιότητα η NASA αποτελεί συνδυασμό εικόνων του γαλαξία που έχουν καταγράψει το διαστημικό τηλεσκόπιο Chandra και τα τηλεσκόπια του επίγειου δικτύου Gemini. Σε αυτή την εικόνα ο γαλαξίας εμφανίζεται με εντυπωσιακή χρωματική παλέτα.

Έγινε η πιο ακριβής μέτρηση του ρυθμού επέκτασης του σύμπαντος

Οι αστρονόμοι ανακοίνωσαν ότι με τη βοήθεια του υπέρυθρου διαστημικού τηλεσκοπίου «Σπίτσερ» της NASA, πέτυχαν να κάνουν την ακριβέστερη μέχρι σήμερα μέτρηση του ρυθμού επέκτασης (διαστολής) του σύμπαντος αυτήν τη χρονική περίοδο.
Ο ρυθμός αυτός μετριέται με τη λεγόμενη «σταθερά του Χαμπλ», από τον διάσημο αμερικανό αστρονόμο, το όνομα του οποίου φέρει και το ομώνυμο διαστημικό τηλεσκόπιο. Ο Έντουιν Χαμπλ είχε καταπλήξει την επιστημονική κοινότητα στη δεκαετία του ΄20, όταν, μετά από αστρονομικές παρατηρήσεις του, είχε ανακοινώσει για πρώτη φορά ότι το σύμπαν συνεχώς επεκτείνεται μετά τη δημιουργία του πριν από περίπου 13,7 δισεκατομμύρια χρόνια, όπως μετέδωσε το Αθηναϊκό Πρακτορείο.
Στη δεκαετία του ΄90, έγινε η πρόσθετη ανακάλυψη (που απέφερε και το Νόμπελ Φυσικής 2011) ότι η επέκταση γίνεται με επιταχυνόμενο ρυθμό, δηλαδή η ταχύτητα διαστολής αυξάνεται όσο περνά ο χρόνος. Ο υπολογισμός του ρυθμού επέκτασης είναι κρίσιμος για να υπολογιστεί σωστά η ηλικία του σύμπαντος. Παράλληλα, η επέκταση του σύμπαντος συνδέεται με τη μυστηριώδη σκοτεινή ενέργεια, που φαίνεται πως επικρατεί σε σχέση με την αντίθετη δύναμη της βαρύτητας στο σύμπαν.
Τώρα, οι επιστήμονες του Παρατηρητηρίου του Ιδρύματος Κάρνεγκι της Ουάσιγκτον, που έκαναν τη σχετική δημοσίευση στο αστροφυσικό περιοδικό "Astrophysical Journal", μέτρησαν την εν λόγω σταθερά ότι είναι 74,3 συν/πλην 2,1 χιλιόμετρα ανά δευτερόλεπτο ανά μεγαπαρσέκ (ένα μεγαπαρσέκ είναι περίπου 3 εκατ. έτη φωτός).
Η νέα εκτίμηση, που βασίστηκε για πρώτη φορά στο μακρύ μήκος κύματος του υπέρυθρου φωτός, χάρη στο «Σπίτσερ», βελτιώνει κατά πολύ την προηγούμενη μέτρηση του τηλεσκοπίου «Χαμπλ», η οποία τότε πάλι είχε γίνει με επικεφαλής την ίδια αμερικανίδα αστρονόμο, αλλά στο ορατό μήκος κύματος του φωτός. Η νέα μέτρηση μειώνει σε μόνο 3% το ποσοστό αβεβαιότητας, κάτι που θεωρείται τεράστια πρόοδος στο πεδίο των κοσμολογικών μετρήσεων.
Η υπέρυθρη όραση του τηλεσκοπίου «Σπίτσερ» διαπερνά την αστρική σκόνη και επιτρέπει έτσι καλύτερες παρατηρήσεις των αστέρων μεταβαλλόμενης λαμπρότητας (Κηφείδες) στο φως των οποίων κυρίως βασίζονται οι μετρήσεις. Αυτοί οι μεταβλητοί παλλόμενοι αστέρες (των οποίων οι αποστάσεις από τον πλανήτη μας είναι δυνατό να μετρηθούν με ακρίβεια ανάλογα με τη λαμπρότητά τους) αποτελούν τα κλασικά σημεία αναφοράς για τους υπολογισμούς των αστρονόμων σχετικά με τον ρυθμό επέκτασης του σύμπαντος.
Το «Σπίτσερ» παρατήρησε δέκα Κηφείδες στο δικό μας γαλαξία και άλλους 80 στο γειτονικό γαλαξία Μεγάλο Μαγγελανικό Νέφος. Με την υπέρυθρη όρασή του, οι επιστήμονες κατάφεραν να μετρήσουν καλύτερα την μεταβαλλόμενη λαμπρότητα και την μεταβαλλόμενη απόστασή των εν λόγων άστρων από τη Γη, καθώς το σύμπαν συνεχώς επεκτείνεται, κι έτσι να υπολογίσουν με μεγαλύτερη ακρίβεια τον τωρινό ρυθμό της διαστολής του.

Cassini scientist for a day

Νέο αστρικό σύμπλεγμα

Δεν είναι εικόνα από την επόμενη ταινία "Ο άρχοντας των Δαχτυλιδιών" αλλά από το διάστημα. Το σύμπλεγμα που φέρει το όνομα Καρίνα Νέμπουλα και αποκάλυψε η NASA, βρίσκεται μόνο 7.500 έτη φωτός μακριά...

Το μάτι του «Κέπλερ» βλέπει... το Σύμπαν

Το τροχιακό αστεροσκοπείο της NASA που εκτοξεύθηκε τον περασμένο Μάρτιο στο Διάστημα, εντόπισε πέντε νέους εξωπλανήτες

Την περασμένη εβδομάδα η NASA ανακοίνωσε την ανακάλυψη πέντε νέων εξωπλανητών από το Διαστημικό Τηλεσκόπιο «Κέπλερ» ανεβάζοντας τον συνολικό αριθμό των πλανητών που έχουμε ανακαλύψει τα τελευταία 15 χρόνια να ξεπερνάει τους 400 περίπου πλανήτες οι οποίοι περιφέρονται γύρω από 350 περίπου γειτονικά μας άστρα

Η έρευνα του «Κέπλερ» στοχεύει να αποδείξει ότι τα περισσότερα άστρα της Κύριας Ακολουθίας έχουν βραχώδεις πλανήτες στην επονομαζόμενη «κατοικήσιμη ζώνη» τους.

Το «Κέπλερ» είναι ένα τροχιακό αστεροσκοπείο το οποίο εκτοξεύτηκε στο Διάστημα στις αρχές του περασμένου Μαρτίου και το οποίο διαθέτει ένα από τα πιο ευαίσθητα φωτόμετρα με σκοπό να μελετήσει δεκάδες χιλιάδες άστρα της Κύριας Ακολουθίας στη διάρκεια της επόμενης τετραετίας.

Η οπτική γωνία με την οποία παρατηρεί το «Κέπλερ» είναι σταθερή και εκτείνεται σε βάθος 3.000 ετών φωτός, ενώ η ευρυγώνια ικανότητά του του δίνει τη δυνατότητα να καλύψει μιαν αρκετά μεγάλη έκταση του ουρανού που βρίσκεται ανάμεσα στους αστερισμούς του Κύκνου και της Λύρας.

Διερεύνηση της δομής
Ο κύριος επιστημονικός σκοπός της όλης αποστολής είναι η διερεύνηση της δομής που έχουν τα διάφορα πλανητικά συστήματα πέρα από το δικό μας.

Πιο συγκεκριμένα, οι μελέτες αυτές ελπίζουμε να μας δώσουν απαντήσεις σχετικά με το πόσοι πλανήτες βρίσκονται εντός ή κοντά στην επονομαζόμενη «κατοικήσιμη ζώνη» των πλανητικών συστημάτων που θα εντοπιστούν, να προσδιορίσει τα χαρακτηριστικά των άστρων που περιλαμβάνουν πλανητικά συστήματα και να υπολογίσει τα διάφορα μεγέθη και σχήματα των τροχιών τους, καθώς και τον αριθμό των πλανητών που υπάρχουν γύρω από πολλαπλά άστρα.

Ο τρόπος με τον οποίο θα επιτύχει τον στόχο του το «Κέπλερ» βασίζεται στην ταυτόχρονη και συνεχόμενη παρατήρηση της φωτεινότητας 150.000 άστρων.

Μ’ αυτό τον τρόπο μπορεί να εντοπίσει ακόμη και τις πιο ελάχιστες αλλαγές στην ένταση της λαμπρότητας των άστρων αυτών σε περίπτωση που κάποιος τυχόν πλανήτης περάσει μπροστά από τον δίσκο ενός απόμακρου άστρου.

Το φωτόμετρο που διαθέτει το «Κέπλερ» έχει την ικανότητα να εντοπίσει αλλαγές στη φωτεινότητα ενός άστρου παρόμοια μ’ αυτήν που επιφέρει μια μύγα στη φωτεινότητα ενός λαμπερού προβολέα.

Η ικανότητα αυτή του φωτόμετρου που έχει το «Κέπλερ» βασίζεται στους 42 ειδικούς ανιχνευτές CCD που διαθέτει και οι οποίοι έχουν τη δυνατότητα ανάλυσης 95 megapixels!

Με τη βοήθεια των ανιχνευτών αυτών και με βάση τους σημερινούς μας υπολογισμούς η πιθανότητα εντοπισμού πλανητών στο μέγεθος της Γης μας φτάνει τη μία στις 210 ή περίπου τον εντοπισμό πέντε «γήινων» πλανητών για κάθε 1.000 άστρα που θα παρατηρήσει το «Κέπλερ».

Παρακολούθηση της «κατοικήσιμης ζώνης»

Η έρευνα του «Κέπλερ» έχει ως στόχο να αποδείξει ότι τα περισσότερα άστρα της Κύριας Ακολουθίας έχουν βραχώδεις πλανήτες στην επονομαζόμενη «κατοικήσιμη ζώνη» τους, ενώ κατά μέσον όρο δημιουργούνται δύο βραχώδεις πλανήτες στο μέγεθος της Γης στην περιοχή από 0,5 έως 1,5 Αστρονομικές Μονάδες (μία Αστρονομική Μονάδα ισοδυναμεί με την απόσταση Γης-Ηλίου που είναι ίση με περίπου 150 εκατομμύρια χιλιόμετρα). Στη διάρκεια των μελετών του το «Κέπλερ» αναμένεται να εντοπίσει εκατοντάδες πλανήτες 30 έως 600 φορές μικρότερης μάζας απ’ ό,τι έχει ο Δίας, ενώ πολλοί απ’ αυτούς θα έχουν παρόμοια συστατικά με τη Γη και διάμετρο που θα κυμαίνεται από το 80% του μεγέθους της Γης και άνω.

Στη διάρκεια της αποστολής του το «Κέπλερ» δεν βρίσκεται σε τροχιά γύρω από τη Γη αλλά σε ένα σημείο βαρυτικής ισορροπίας του συστήματος Γης-Σελήνης. Σ’ αυτή την απόσταση η παρουσία της Γης και του Ηλιου δεν εμποδίζει την απρόσκοπτη και συνεχή παρατήρηση της περιοχής που έχει επιλεγεί. Το διαστημικό σύμπλεγμα από το οποίο αποτελείται έχει βάρος έναν περίπου τόνο, ενώ το κύριο κάτοπτρό του φτάνει το 1,40 μέτρο. Το κόστος της όλης αποστολής θα φτάσει τελικά τα 500 σχεδόν εκατομμύρια δολάρια.

Διονύσης Π. Σιμόπουλος

Πέντε νέους πλανήτες ανακάλυψε η Nasa

Το διαστημικό τηλεσκόπιο της Nasa, Kepler εντόπισε πέντε νέους πλανήτες εκτός του Ηλιακού μας Συστήματος. Οι εξωπλανήτες που έχουν ανακαλυφθεί αγγίζουν πλέον τους 400 ενώ κανένας από αυτούς μέχρι στιγμής δεν φαίνεται κατάλληλος να φιλοξενήσει ζωή. Ένας από τους πέντε νέους εξωπλανήτες έχει εκπλήξει τους αστρονόμους, επειδή είναι τόσο ελαφρύς όσο το αφρώδες πολυστυρένιο (Styrofoam).

Το "Κέπλερ", που τέθηκε σε τροχιά γύρω από τον ήλιο πέρυσι το Μάρτιο και είναι εφοδιασμένο με τη μεγαλύτερη και πιο ευαίσθητη κάμερα που έχει ποτέ εκτοξευτεί στο διάστημα (95 megapixel), έχει εστιαστεί σε ένα μικρό μόνο κομμάτι του ουρανού, με στόχο την αναζήτηση εξωπλανητών στο μέγεθος της Γης. Για τα επόμενα τέσσερα έως έξι χρόνια θα μελετήσει πάνω από 100.000 ήλιους και τα αστρικά συστήματά τους.

Η νέα ανακάλυψη, που ανακοινώθηκε στο συνέδριο της Αμερικανικής Αστρονομικής Εταιρίας στην Ουάσιγκτον, είναι η πρώτη που έκανε το τροχιακό τηλεσκόπιο και επιβεβαιώθηκε από επίγεια τηλεσκόπια στη Χαβάη, σύμφωνα με τα διεθνή πρακτορεία.

Στους πλανήτες δόθηκαν τα ονόματα Kepler 4β, 5β, 6β, 7β and 8β.

Τέσσερις από τους νέους εξωπλανήτες είναι απρόσμενα ελαφριοί σε σχέση με το μέγεθός τους. Ένας εξωπλανήτης έχει διάμετρο τετραπλάσια της Γης. Οι υπόλοιποι, παρόλο που είναι περίπου 40% μεγαλύτεροι από τον Δία, είναι πολύ λιγότερο πυκνοί σε σχέση με αυτόν. Συγκεκριμένα έχουν μέση πυκνότητα 0,166 έως 0,894 γραμμαρίων ανά κυβικό εκατοστό έναντι 1,326 γρ. του Δία, ο οποίος έχει βραχώδη πυρήνα.

Μάλιστα ένας από τους εξωπλανήτες είναι τόσο ελαφρύς που -με βάση την πολύ μικρή αναλογία της μάζας του σε σχέση με το μέγεθος του- έχει την ίδια πυκνότητα με το αφρώδες πολυστυρένιο (Styrofoam), το πολυμερές που χρησιμοποιείται ευρέως στην εποχή μας ως θερμομονωτικό στα κτίρια και ως υλικό συσκευασίας. Σύμφωνα με τους αστροφυσικούς, η ανακάλυψη δείχνει ότι η χαμηλή πυκνότητα είναι ένα πολύ πιο κοινό χαρακτηριστικό των εξωπλανητών απ’ ό,τι πιστευόταν μέχρι σήμερα.

Οι τέσσερις εξωπλανήτες βρίσκονται σε πολύ κοντινή τροχιά γύρω από το μητρικό άστρο τους, με συνέπεια να "ψήνονται" από υψηλές θερμοκρασίες, που εκτιμώνται από 1.200 έως 1.650 βαθμούς Κελσίου, είναι δηλαδή πιο καυτοί και από λιωμένη λάβα. Αντίθετα, ο πέμπτος εξωπλανήτης, που μόλις ανακαλύφθηκε, φαίνεται να είναι ένας παγωμένος γίγαντας σαν τον "δικό μας" Ποσειδώνα.

 

Δύο "νεογέννητοι καυτοί" πλανήτες

Παράλληλα το "Κέπλερ", όπως ανακοινώθηκε στο ίδιο αστρονομικό συνέδριο, έκανε μια παράξενη ανακάλυψη: δύο αντικείμενα σε τροχιά γύρω από άστρα, που δεν είναι σαφές τι είναι ακριβώς. Είναι πολύ καυτά για να είναι εξωπλανήτες, αλλά και πολύ μικρά για να είναι άστρα.

Η ιδιαιτερότητά τους έγκειται στο ότι αντί να μειώνεται η ακτινοβολία των μητρικών τους άστρων, όταν η τροχιά των ουράνιων σωμάτων περνά μπροστά από αυτά (όπως συμβαίνει με τους εξωπλανήτες όταν παρεμβάλλονται μεταξύ της Γης και του μητρικού άστρου τους), στη συγκεκριμένη περίπτωση η ακτινοβολία του άστρου τους γίνεται πιο αδύναμη (μειώνεται), όταν τα περίεργα αντικείμενα βρίσκονται πίσω από το άστρο τους, στη φάση δηλαδή που αυτό παρεμβάλλεται μεταξύ της Γης και των άγνωστων ουράνιων αντικειμένων.

Το γεγονός αυτό, κατά τους αστρονόμους, σημαίνει ότι, κατά περίεργο τρόπο, τα σώματα αυτά πρέπει να είναι πολύ πιο φωτεινά και καυτά από τα μητρικά άστρα-ήλιους τους. Οι πρώτες μετρήσεις δείχνουν ότι τα δύο σώματα -που πήραν τις ονομασίες ΚΟΙ 81 και ΚΟΙ 74- έχουν ακτίνα 90% και 40% μεγαλύτερη από το Δία και οι θερμοκρασίες τους υπολογίζονται αντίστοιχα σε 13.500 και 12.000 βαθμούς Κελσίου, ενώ των άστρων τους δεν ξεπερνά τους 10.000 βαθμούς.

Αυτός ο συνδυασμός μεγέθους και θερμοκρασίας δεν ταιριάζει με οτιδήποτε άλλο έχει παρατηρηθεί μέχρι τώρα στο σύμπαν και οι αστρονόμοι «ξύνουν το κεφάλι τους» να καταλάβουν με τι έχουν να κάνουν. "Το σύμπαν εξακολουθεί να κάνει τα παράξενα πράγματα ακόμα πιο παράξενα απ’ ό,τι μπορούσαμε να φανταστούμε", δήλωσε ο Γιον Μόρσε, επικεφαλής αστροφυσικός της NASA.

Μια πιθανή θεωρία, σύμφωνα με τον ερευνητή της NASA Τζέισον Ρόου, ο οποίος έκανε την ανακάλυψη, είναι ότι τα δύο ουράνια σώματα είναι νέοι πλανήτες ηλικίας μόλις 200 εκατ. ετών, καθώς οι "νεογέννητοι" πλανήτες είναι ακόμα καυτοί. 

πηγή: Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ

Σεληνιακό νερό και ψύχος

Δύο εντυπωσιακές ειδήσεις από τον φυσικό μας δορυφόρο προκαλούν πολλές συζητήσεις στην επιστημονική κοινότητα. Η ΝΑSΑ ανακοίνωσε ότι στο βάθος κρατήρων που βρίσκονται στον Νότιο Πόλο της Σελήνης (σε σημεία που δεν τα βλέπει ο ήλιος) η θερμοκρασία βρίσκεται στους-240 βαθμούς Κελσίου. Πρόκειται για το πιο ψυχρό σημείο που έχει εντοπιστεί ως σήμερα στο ηλιακό μας σύστημα. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, το μέρος αυτό είναι πιο κρύο και από τα πλέον μακρινά σώματα του ηλιακού μας συστήματος όπως ο Πλούτωνας και άλλοι παγωμένοι βράχοι που βρίσκονται στα σύνορα του πλανητικού μας συστήματος. Την ανακάλυψη έκανε ο δορυφόρος LRΟ της ΝΑSΑ, o οποίος ξεκίνησε πριν από μία εβδομάδα τη δημιουργία του πρώτου πλήρους χάρτη θερμοκρασιών στο φεγγάρι.
Ταυτόχρονα ο LRΟ έχει εντοπίσει ίχνη νερού (σε παγωμένη μορφή) στο υπέδαφος της Σελήνης και η διαστημοσυσκευή LCRΟSS θα προσπαθήσει σε λίγες εβδομάδες να επιβεβαιώσει την ύπαρξή του καθώς θα προσεδαφιστεί σε κρατήρα στον οποίο πιθανολογείται ότι υπάρχει νερό.
Πηγή: Εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ