Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Αστρονομία. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα Αστρονομία. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Δευτέρα 4 Νοεμβρίου 2013

Στη δημοσιότητα έδωσε το Βασιλικό Αστεροσκοπείο του Γκρίνουιτς τους υποψήφιους για το βραβείο του Φωτογράφου Αστρονομίας 2013

Η φωτογραφία του Νορβηγού Τόμι Ελιάσεν αποτελεί έναν φόρο τιμής στον φωτογράφο των άστρων. Που περιμένει ώρες ατελείωτες στην ύπαιθρο περιμένοντας την τέλεια φωτογραφία: Εναν ουρανό με τον γαλαξία, το φως του ήλιου και έναν μετεωρίτη να καίγεται στην ατμόσφαιρα της Γης.

Η φωτογραφία του Νορβηγού Τόμι Ελιάσεν αποτελεί έναν φόρο τιμής στον φωτογράφο των άστρων. Που περιμένει ώρες ατελείωτες στην ύπαιθρο περιμένοντας την τέλεια φωτογραφία: Έναν ουρανό με τον γαλαξία, το φως του ήλιου και έναν μετεωρίτη να καίγεται στην ατμόσφαιρα της Γης.


Με τίτλο «Αψίδα για τον Παράδεισο» η φωτογραφία του Βρετανού Στίβεν Μπανκς, αιχμαλωτίζει στο ίδιο κάδρο τον γαλαξία μας με τα βράχια στην ακτή του Ντόρσετ.

Με τίτλο «Αψίδα για τον Παράδεισο» η φωτογραφία του Βρετανού Στίβεν Μπανκς, αιχμαλωτίζει στο ίδιο κάδρο τον γαλαξία μας με τα βράχια στην ακτή του Ντόρσετ.

Ο ουρανός της Ισλανδίας καθώς ο ήλιος έχει μόλις βασιλέψει και η ουρά του κομήτη σχηματίζει σχέδια. Φωτογραφία από τον Ινγκόλφουρ Μπγιαργμουντσον.

Ο ουρανός της Ισλανδίας καθώς ο ήλιος έχει μόλις βασιλέψει και η ουρά του κομήτη σχηματίζει σχέδια. Φωτογραφία από τον Ινγκόλφουρ Μπγιαργμουντσον.



Η φωτογραφία του Αυστραλού Γουέιν Ινγκλαντ μοιάζει να απεικονίζει μια ακτίνα από ένα γιγάντιο πιάτο δορυφορικού σήματος. Στην πραγματικότητα είναι ο γαλαξίας στον ουρανό πάνω από το αστεροσκοπείο Παρκς στην Αυστραλία

Η φωτογραφία του Αυστραλού Γουέιν Ινγκλαντ μοιάζει να απεικονίζει μια ακτίνα από ένα γιγάντιο πιάτο δορυφορικού σήματος. Στην πραγματικότητα είναι ο γαλαξίας στον ουρανό πάνω από το αστεροσκοπείο Παρκς στην Αυστραλία

Ο ουρανός πάνω από τους κρατήρες Ριμ του Μίβαθ στην Ισλανδία, καθώς ο Ηλιος έχει μεγιστοποιήσει τη δραστηριότητα ενός 11ετούς κύκλου. Φωτογραφία του Τζέιμς Γούντεντ.

Ο ουρανός πάνω από τους κρατήρες Ριμ του Μίβαθ στην Ισλανδία, καθώς ο Ηλιος έχει μεγιστοποιήσει τη δραστηριότητα ενός 11ετούς κύκλου. Φωτογραφία του Τζέιμς Γούντεντ.

Ο έναστρος ουρανός και ο γαλαξίας απλώνονται πάνω από την εντυπωσιακή οροσειρά στην κοιλάδα Γιοσέμιτι στο Εθνικό Πάρκο της Καλιφόρνιας των ΗΠΑ. Η φωτογραφία είναι του Ροτζέλιο Μπερνάλ Αντρέο.

Ο έναστρος ουρανός και ο γαλαξίας απλώνονται πάνω από την εντυπωσιακή οροσειρά στην κοιλάδα Γιοσέμιτι στο Εθνικό Πάρκο της Καλιφόρνιας των ΗΠΑ. Η φωτογραφία είναι του Ροτζέλιο Μπερνάλ Αντρέο.

Δευτέρα 19 Σεπτεμβρίου 2011

Το ηλιακό μας σύστημα

Μία εφαρμογή για παρατήρηση του ηλιακού μας συστήματος από την http://www.redorbit.com


http://www.redorbit.com/media/apps/space/astronomy/skyview_cafe/index.html?PHPSESSID=a90224a5a473e28bde811ebb22b3262a&PHPSESSID=820b62e4838c9d84fed8801173de11c5

Click here to launch SkyView Café.

Βραδιά Ερευνητή 2011


Η «Βραδιά Ερευνητή» είναι μια πρωτοβουλία της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που στοχεύει να αναδείξει το ρόλο του ερευνητή, καθώς και του επιστημονικού και κοινωνικού έργου που επιτελεί, με έμφαση στην ανθρώπινη πλευρά του. Σε μία εποχή που σηματοδοτείται από την κυριαρχία της Τεχνολογίας, η οποία επηρεάζει καθοριστικά τη ζωή μας, είναι απόλυτη ανάγκη η κοινωνία και κυρίως οι νέοι να κατανοήσουν την επιστημονική έρευνα και να απομακρυνθούν από την εικόνα του αποκομμένου από την κοινωνία και κλεισμένου σε ένα εργαστήριο «παρανοϊκού επιστήμονα», η οποία δυστυχώς έχει καλλιεργηθεί από την παραλογοτεχνία και κάποια κινηματογραφικά έργα. Η πρωτοβουλία «Βραδιά Ερευνητή» ξεκίνησε το 2005 κι από τότε, την τελευταία Παρασκευή κάθε Σεπτεμβρίου σε όλες τις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης, διοργανώνονται εκδηλώσεις που έχουν ως στόχο να αναδείξουν την ανθρώπινη πλευρά και την καθημερινή ζωή του ερευνητή. Μόνο το 2007, περισσότεροι από 220.000 άνθρωποι παρακολούθησαν τις εκδηλώσεις και γύρω στα 20.000 άτομα συμμετείχαν στον πανευρωπαϊκό διαγωνισμό ζωγραφικής που διοργανώθηκε. Στη χώρα μας στα πλαίσια της πρωτοβουλίας «Βραδιά Ερευνητή 2010» την Παρασκευή 23 Σεπτεμβρίου 2011 θα διοργανωθούν εκδηλώσεις σε 4 μεγάλες πόλεις: Αθήνα, Βόλο, Ιωάννινα και Πάτρα. Οι εκδηλώσεις απευθύνονται βασικά στο ευρύ κοινό, αλλά και σε όλες τις κοινωνικές ομάδες που, ενώ έρχονται σε συχνή επαφή με τους ερευνητές και το έργο τους, δεν έχουν καταλάβει την καθημερινή προσπάθεια και αγωνία τους. Είναι οι ομάδες που κυρίως συνδέουν την έρευνα με την κοινωνία, όπως: • Εκπαιδευτικοί: δάσκαλοι, καθηγητές • Μαθητές, σπουδαστές, φοιτητές, • Εκπρόσωποι τοπικής και περιφερειακής αυτοδιοίκησης, υπουργείων, κλπ. • Παραγωγικές τάξεις (αγρότες, βιοτέχνες επαγγελματίες κλπ.)


ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ ΕΚΔΗΛΩΣΗΣ
Παρασκευή 23 Σεπτεμβρίου, Συγκρότημα Τσαλαπάτα, Βόλος
10:00 - 18:00
Εργαστήρι Κεραμικής  Μουσείου Πλινθοκεραμοποιίας Ν&Σ Τσαλαπάτα
Δημιουργία-Διακόσμηση κοσμικών συμβόλων από πηλό, χάρτινες κατασκευές διαστημοπλοίων, τηλεσκοπίων, αστρικών χαρτών, τρισδιάστατες συνθέσεις εικόνων από το διάστημα
10:00 - 18:00
Ξενάγηση στο Μουσείο Πλινθοκεραμοποιίας Ν & Σ Τσαλαπάτα
10:00 - 21:00
Αστρονομική έκθεση Εταιρείας Αστρονομίας & Διαστήματος Βόλου (Ιδιωτική Συλλογή Στάθη Ζαφραντζά)
Προβολή αστρονομικού video
11:00 - 19:00
 Κινητό Πλανητάριο
Αστρονομικές παραστάσεις των αστέρων και των αστερισμών του ουρανού
11:00 - 19:00
Ηλιακά Τηλεσκόπια
Παρατήρηση των κηλίδων του Ηλίου, της Φωτόσφαιρας και του Στέμματος
19:30 - 20:30
Τελετή Απονομής των βραβείων και των επαίνων στους μαθητές του 16ου Πανελληνίου Μαθητικού Διαγωνισμού Αστρονομίας & Διαστημικής
Προσφωνήσεις, ομιλίες μαθητών που πήγαν στη NASA και στην Ολυμπιάδα, επίδοση τίτλων, κλήρωση τηλεσκοπίου
21:00 - 23:00
Νυχτερινή Παρατήρηση με Τηλεσκόπια
Παρατήρηση αντικειμένων του ουρανού, Ξενάγηση στον έναστρο ουρανό και επίδειξη με λέιζερ αστέρων και αστερισμών
Μουσική περιπλάνηση στα αστέρια
Παράθεση buffet
Διανομή μοναδικών αναμνηστικών δώρων

Είσοδος ελεύθερη για όλες τις δραστηριότητες
Η εκδήλωση διοργανώνεται από το Γραφείο Διαμεσολάβησης του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας σε συνεργασία με την Εταιρεία Αστρονομίας και Διαστήματος Βόλου και με συνεργαζόμενο φορέα το Πολιτιστικό ίδρυμα της Τράπεζας Πειραιώς 

Από το σχολείο μας θα συμμετάσχουν οι τάξεις Ε & ΣΤ που ήδη ενημερώνονται σχετικά με το θέμα της διαδακτικής επίσκεψης.

Δευτέρα 24 Ιανουαρίου 2011

Ξεχασμένος αστρονόμος

Ο Γαλιλαίος είναι γνωστός ως ο πρώτος άνθρωπος που παρατήρησε τη Σελήνη με τηλεσκόπιο.
Ωστόσο, τον Ιούλιο του 1609, τέσσερις μήνες πριν από τον Γαλιλαίο, ένας Αγγλος, ο Τόμας Χάριοτ, είχε δει τη Σελήνη μέσα από τηλεσκόπιο και την είχε σχεδιάσει. Οι παρατηρήσεις του Γαλιλαίου έγιναν το Δεκέμβριο του ίδιου χρόνου.
Ενώ ο Γαλιλαίος δημοσιοποίησε τις παρατηρήσεις του και έγινε διάσημος, ο Χάριοτ δεν δημοσίευσε τα σκίτσα του, κι έτσι δεν κέρδισε την αναγνώριση που δικαιούνταν.
Αυτό που είχε κεντρίσει την περιέργεια και το ενδιαφέρον του, σπουδασμένου στην Οξφόρδη, μαθηματικού για την αστρονομία ήταν η διέλευση του κομήτη του Χάλεϊ. Κανείς δεν γνωρίζει με βεβαιότητα ποιοι ήταν οι λόγοι για τους οποίους ο Χάριοτ επέλεξε να μείνει ένας επιστήμονας χαμηλών τόνων. Πάντως, σε αντίθεση με τον Γαλιλαίο, ο Τόμας Χάριοτ δεν αντιμετώπιζε οικονομικά προβλήματα.
Οι παρατηρήσεις του μπορούν να θεωρηθούν ως η αφετηρία της σύγχρονης αστρονομίας, αλλά ο Γαλιλαίος έδρεψε τις δάφνες. Μόλις το 1970 ένας σεληνιακός κρατήρας -στην πίσω, τη σκοτεινή πλευρά του φεγγαριού- πήρε το όνομα Harriot.
Τετρακόσια χρόνια όμως μετά, η προσφορά του επιτέλους αναγνωρίζεται. Το Science Museum του Λονδίνου οργάνωσε πέρυσι έκθεση με μερικά από τα σχέδιά του για τη Σελήνη, ενώ το πρώτο σχετικό σκίτσο του εκτίθεται στη Φλωρεντία.
© Science Illustrated

Πέμπτη 27 Μαΐου 2010

Ενα άστρο καταπίνει πλανήτη

«Μετρηµένες» είναι οι µέρες του πιο ζεστού πλανήτη που ανακαλύφθηκε µέχρι τώρα στον γαλαξία µας. Είχε την ατυχία να βρίσκεται σε απόσταση αναπνοής από το µητρικό του άστρο και αντί να ζωογονείται από το φως του όπως η Γη από τον Ηλιο, εκείνος εξαερώνεται. Και σε... 10 εκατοµµύρια χρόνια δεν θα έχει µείνει τίποτα για να τον θυµίζει. Ολα αυτά τα θλιβερά εκτυλίσσονται σε απόσταση 600 ετών φωτός από εµάς, προς τον αστερισµό του Ηνίοχου. Τα είδε το διαστηµικό τηλεσκόπιο Ηubble.

Το άστρο Wasp 12 εξαιτίας της µεγάλης βαρυτικής δύναµης που ασκεί στον πλανήτη, Wasp 12b, τον θερµαίνει και σταδιακά απορροφά την ατµόσφαιρά του που διαρρέει στο Διάστηµα.

Παρασκευή 30 Απριλίου 2010

Νερό με μορφή πάγου σε αστεροειδή

Νερό σε παγωμένη μορφή, καθώς και πολύπλοκες οργανικές ουσίες παρατήρησαν για πρώτη φορά πάνω σε αστεροειδή Αμερικανοί επιστήμονες, και συγκεκριμένα στον «24 Θέμις», παρατήρησαν ένα τεράστιο βράχο διαμέτρου 200 χιλιομέτρων που βρίσκεται σε τροχιά σε απόσταση περίπου 480 εκατ. χλμ. από τον ήλιο, στη ζώνη μεταξύ του Άρη και του Δία.
Ο «24 Θέμις» ουσιαστικά είναι πλήρως καλυμμένος από ένα λεπτό στρώμα πάγου. Σύμφωνα με τους ερευνητές, σε αυτές τις συνθήκες, ο πάγος δεν είναι σταθερός και πρέπει να ανανεώνεται με κάποιο τρόπο, πιθανώς από το εσωτερικό του αστεροειδούς.
Σύμφωνα με ένα εναλλακτικό σενάριο, ο αστεροειδής πρόσφατα συγκρούστηκε με κάποιον παγωμένο κομήτη. Εξετάζονται και άλλες πιθανότητες, όπως η συχνή πρόσκρουση μικρότερων βράχων πάνω στον «24 Θέμις», που φέρνει στην επιφάνειά του τον κρυμμένο από κάτω πάγο ή ίσως υδρατμοί πάγου εξέρχονται συνεχώς από το εσωτερικό προς την επιφάνεια, όπου και συμπυκνώνονται με την μορφή πάγου.
Η ανακάλυψη της λεπτής παγωμένης επιφάνειας του ουρανίου σώματος έγινε, με τη βοήθεια του υπέρυθρου τηλεσκοπίου της NASA στη Χαβάη, από δύο ανεξάρτητες ερευνητικές ομάδες, η μια υπό τον καθηγητή φυσικής Ουμπέρτο Κάμπινς του πανεπιστημίου της Κεντρικής Φλόριδα και η άλλη υπό τον δρα Άντι Ρίβκιν του πανεπιστημίου Τζον Χόπκινς.
Τα ευρήματα των ερευνών παρουσιάστηκαν στο περιοδικό "Nature", σύμφωνα με το BBC και το Γαλλικό Πρακτορείο.
Εκτός από παγωμένο νερό, οι επιστήμονες ανακάλυψαν επίσης στον αστεροειδή ίχνη πολύπλοκών οργανικών ουσιών, πλούσιων δηλαδή σε άνθρακα. Η ανακάλυψη ενισχύει την θεωρία ότι ένα μεγάλο μέρος από το νερό των ωκεανών της Γης, αλλά και ίσως και οι πρώτοι οργανικοί «σπόροι» της ζωής, προήλθαν από το διάστημα, όταν αστεροειδείς ή κομήτες προσέκρουσαν στον πλανήτη μας πριν από περίπου 4 δισεκατομμύρια χρόνια.
Ο αστεροειδής «24 Θέμις» είναι ένα από τους μεγαλύτερους περιπλανώμενους βράχους στην κύρια ζώνη των αστεροειδών. Η απόσταση ανάμεσα στον αστεροειδή και τον ήλιο είναι περίπου τριπλάσια σε σχέση με την απόσταση Γης-ήλιου.
Οι επιστήμονες ξαφνιάστηκαν που ανακάλυψαν πάγο στην επιφάνεια του αστεροειδούς, καθώς κάτω από τη θερμότητα των ηλιακών ακτίνων και με ανυπαρξία ατμόσφαιρας, πίστευαν ότι τυχόν πάγος θα είχε εξατμιστεί προ πολλού.
Πολλοί επιστήμονες θεωρούν ότι όταν σχηματίστηκε η Γη, η θερμοκρασία ήταν πολύ υψηλή, συνεπώς δεν ήταν δυνατό να είχε ξεκινήσει τη ζωή της με πολύ νερό, άρα αυτό πρέπει να ήρθε από κάπου αλλού, προφανώς από το διάστημα.
Οι κομήτες περιέχουν πολύ πάγο και οι προσκρούσεις τους στην αρχέγονη Γη μπορεί να έφεραν νερό, αλλά πάντα αρκετοί επιστήμονες υποπτεύονταν ότι δεν αρκούσαν οι κομήτες ως πηγή νερού.
Τώρα πια στην «εικόνα» μπαίνουν και οι παγωμένοι αστεροειδείς, οπότε δικαιολογείται πώς ο πλανήτης μας βρέθηκε με τόσο νερό.
Τελευταία, έχει ενταθεί η μελέτη των αστεροειδών. Ένα ιαπωνικό διαστημικό σκάφος θα επιστρέψει στη Γη σε λίγες εβδομάδες με δείγματα βράχων από την επιφάνεια ενός αστεροειδούς.
Το σκάφος «Ροζέτα» της Ευρωπαϊκής Διαστημικής Υπηρεσίας (ESA) θα περάσει δίπλα από ένα άλλο αστεροειδή μέσα στο 2010, ενώ ένα άλλο σκάφος της NASA θα κάνει κάτι ανάλογο το 2010 με έναν τρίτο αστεροειδή.
Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Μπάρακ Ομπάμα έχει ζητήσει από την Αμερικανική Διαστημική Υπηρεσία να στείλει αστροναύτες σε έναν αστεροειδή μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του 2020.

Κυριακή 25 Απριλίου 2010

Νέο αστρικό σύμπλεγμα

Δεν είναι εικόνα από την επόμενη ταινία "Ο άρχοντας των Δαχτυλιδιών" αλλά από το διάστημα. Το σύμπλεγμα που φέρει το όνομα Καρίνα Νέμπουλα και αποκάλυψε η NASA, βρίσκεται μόνο 7.500 έτη φωτός μακριά...

Δευτέρα 7 Δεκεμβρίου 2009

Ενα λαμπρό άστρο σβήνει... θεαματικά


Μία σύνθετη εικόνα από τις παρατηρήσεις των δύο Διαστημικών Τηλεσκοπίων «Χαμπλ» και ακτίνων Χ «Τσάντρα» μας έχει προσφέρει το πορτρέτο ενός από τα μεγαλύτερα άστρα που έχουμε παρατηρήσει μέχρι τώρα. Πρόκειται για το άστρο «Ητα Τρόπιδας» (ή Carinae). Το άστρο αυτό βρίσκεται κυριολεκτικά φυτεμένο στο εσωτερικό του τεράστιου νεφελώματος της Τρόπιδας (NGC 3372) σε απόσταση 7.500 ετών φωτός από τη Γη. Με υλικά 120 φορές περισσότερα από τα υλικά που έχει ο Ηλιος μας, έχει φτάσει στα ανώτερα δυνατά όρια της ύπαρξης ενός άστρου. Η λαμπρότητά του «Ητα Τρόπιδας» είναι τόσο μεγάλη ώστε θα φαινόταν το ίδιο λαμπερό όσο φαίνεται και ο Ηλιος μας από απόσταση 300 δισ. χιλιομέτρων, από απόσταση δηλαδή 2.000 φορές μεγαλύτερη από την απόσταση της Γης από τον Ηλιο. Η πρόσφατη συμπεριφορά του συγκεκριμένου άστρου αυτού έχει αναστατώσει κυριολεκτικά την αστρονομική κοινότητα γιατί παρουσιάζει έντονες τις ενδείξεις για την επικείμενη καταστροφή του ως σουπερνόβα. 
Το τεράστιο Νεφέλωμα της Τρόπιδας (NGC 3372) 
σε απόσταση 7.500 ετών φωτός από τη Γη.

Σκαμπανεβάσματα 


Η συμπεριφορά αυτή μοιάζει με αυτή που είχε παρουσιάσει τον 18ο και 19ο αιώνα, όταν από το 1730 και μετά η φωτεινότητά του Ητα είχε αρχίσει να «σκαμπανεβάζει». Από το 1820 το άστρο άρχισε να αυξάνει συνεχώς τη φωτεινότητά του για να καταλήξει το 1827 σε άστρο 1ου μεγέθους. Τα τελευταία όμως χρόνια το μυστηριώδες αυτό άστρο άρχισε και πάλι τα ίδια αυξάνοντας τη φωτεινότητά του. Οι φωτογραφίες που πήραμε από την περιοχή εκείνη ήταν αποκαλυπτικές. Το άστρο αυτό καθαυτό είναι κρυμμένο σε ένα κουβούκλιο εκτινασσόμενων αερίων που προέρχονται από την αναλαμπή του 1843, ενώ από τους πόλους του έχουν εκτοξευτεί δύο «λοβοί» υλικών που διαστέλλονται με ταχύτητα 2,5 εκατ. χιλιομέτρων την ώρα. Εκτός όμως από τις μεγάλες εκτοξεύσεις που προέρχονται από τους αστρικούς πόλους, οι φωτογραφίες των Διαστημικών Τηλεσκοπίων μάς αποκάλυψαν επίσης και έναν μικρότερο δίσκο υλικών που έχει εκτοξευτεί από τον ισημερινό του άστρου. Στον δίσκο αυτό έχουν ανακαλυφτεί πολλά και παράξενα αντικείμενα. Μερικά από αυτά τρέχουν με ταχύτητα 150.000 χιλιομέτρων την ώρα, ενώ άλλα υλικά διαστέλλονται με ταχύτητα 50.000 μόνο χιλιομέτρων την ώρα. Παρ’ όλο που στις φωτογραφίες οι μεγάλοι λοβοί των πολικών υλικών φαίνονται σχεδόν με μια «στερεά» μορφή, εν τούτοις το εσωτερικό τους είναι σχεδόν άδειο. Η όλη όμως δομή τους μας επισημαίνει ότι στο κεντρικό άστρο πρέπει να υπάρχει κάτι το εξαιρετικό, ένα μοναδικό φαινόμενο που δεν έχουμε δει ποτέ μέχρι τώρα.

Το πορτρέτο του «Ητα Τρόπιδας» από τις παρατηρήσεις των Διαστημικών Τηλεσκοπίων



Το εσωτερικό του μεταβάλλεται συνεχώς
Εάν το Ητα Καρίνας βρισκόταν στη θέση που έχει ο Ηλιος, στο μικρότερο μέγεθός του η εξωτερική του επιφάνεια θα έφτανε την τροχιά του πλανήτη Ερμή, θα είχε δηλαδή διάμετρο 120 εκατ. χιλιομέτρων.

Υπολογίζεται μάλιστα ότι τη χρονιά της μέγιστης φωτεινότητάς του (1843) η διάμετρός του πρέπει να είχε φτάσει σε μέγεθος την τροχιά του Κρόνου, είχε δηλαδή διάμετρο ίση με 3 περίπου δισ. χιλιόμετρα! Η εκτόξευση όμως των υλικών του συνεχίζεται ακόμη και σήμερα, αφού όπως και όλα τα άλλα άστρα, εκπέμπει κι αυτό μια συνεχή ροή υλικών με τη μορφή ενός υπέρπυκνου αστρικού ανέμου, παρόμοιου με τη ροή του Ηλιακού ανέμου που εκπέμπει και το δικό μας άστρο. Μόνο που στην περίπτωση του Ητα Τρόπιδας η εκπομπή της ύλης αυτής φτάνει να είναι ίση με δύο φορές τη μάζα της Γης μας κάθε ημέρα! Ολα αυτά συμβαίνουν γιατί το όλο σύστημα του άστρου αυτού δεν είναι σίγουρο για το τι θέλει να κάνει. Οι διεργασίες του εσωτερικού του το κάνουν να πάλλεται, αντί να παραμένει σταθερό σε ένα μέγεθος όπως κάνει, προς το παρόν, ο Ηλιος μας. Αυτό όμως δεν μπορεί να γίνει στην περίπτωση του Ητα Τρόπιδας, γιατί απλούστατα το άστρο αυτό βρίσκεται ήδη στα πρόθυρα του θανάτου του που θα πάρει τη μορφή μιας σουπερνόβα. Το μυστηριώδες αστρο θα χαθεί, ενώ πάνω στην απέραντη τοιχογραφία του ουρανού η έκρηξη αυτή θα κάνει τον νυχτερινό ουρανό της Γης να λάμπει σαν ημέρα. 
Πηγή: Εφημερίδα ΕΘΝΟΣ

Τρίτη 22 Σεπτεμβρίου 2009

9ο Πανελλήνιο Συνέδριο Αστρονομίας στην Αθήνα

Το 9ο Ελληνικό Αστρονομικό Συνέδριο της Ελληνικής Αστρονομικής Εταιρείας πραγματοποιείται στην Αθήνα, από τις 20 έως τις 24 Σεπτεμβρίου, στο αμφιθέατρο «Αριστοτέλης» του Τμήματος Φυσικής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Συμμετέχουν περίπου 200 αστρονόμοι από την Ελλάδα, τις ΗΠΑ, τη Βρετανία, τη Γερμανία, την Ιταλία, την Ολλανδία, τη Γαλλία, την Ελβετία, την Ισπανία, τη Ρουμανία, τη Βουλγαρία, την Ουκρανία, την Αυστραλία, το Ιράν και την Τουρκία. Η επίσημη έναρξη του Συνεδρίου έγινε με την ομιλία του Ακαδημαϊκού κ. Σταμάτη Κριμιζή, χθες το βράδυ, στο Μέγαρο της Ακαδημίας Αθηνών. Η ομιλία εντασσόταν στο πλαίσιο του εορτασμού του Παγκόσμιου έτους Αστρονομίας 2009 και είχε τίτλο «Λαμπροί δακτύλιοι, τεράστιες λίμνες και πίδακες πάγου: Η διαστημική αποστολή Cassini-Huygens αποκαλύπτει τα μυστικά του Κρόνου». Η ομιλία περιέγραψε, μεταξύ άλλων, το σχεδιασμό του διαστημόπλοιου, την τροχιά του στον Κρόνο και τη συνέχιση της αποστολής μέχρι τη συμπλήρωσή της, που προβλέπεται να γίνει το 2017. Το διαστημόπλοιο Cassini τέθηκε σε τροχιά γύρω από τον πλανήτη Κρόνο πριν πέντε περίπου χρόνια, ενώ η διαστημική κάψουλα Huygens προσεδαφίστηκε στον Τιτάνα, προκειμένου να φωτογραφίσει την επιφάνειά του και να αποστείλει πληροφορίες για το μεγαλύτερο φεγγάρι του ηλιακού μας συστήματος. Η αποστολή Cassini-Huygens συνεχίζεται μέχρι σήμερα και παράγει σειρά ανακαλύψεων τόσο για τον Κρόνο, όσο και για τους δορυφόρους του. Ο ομιλητής, ο οποίος ηγείται μίας εκ των επιστημονικών ομάδων του διαστημόπλοιου, αναφέρθηκε στις σημαντικότερες από αυτές τις ανακαλύψεις. Η Ελληνική Αστρονομική Εταιρεία (ΕΛ.ΑΣ.ΕΤ.) αποτελεί τον επίσημο φορέα οργάνωσης όλων όσοι ασχολούνται επαγγελματικά στην χώρα μας με την έρευνα και διδασκαλία σε θέματα αστρονομίας και αστροφυσικής. Η Εταιρεία ιδρύθηκε το 1993 και αποτελείται από περισσότερα 230 μέλη, τα περισσότερα από τα οποία εργάζονται σε Πανεπιστήμια και Ερευνητικά Ιδρύματα της Ελλάδας και του εξωτερικού. Επειδή το 2009 έχει ανακηρυχθεί από την Unesco και τη Διεθνή Αστρονομική Ένωση (IAU) ως το Διεθνές Έτος Αστρονομίας, η ΕΛ.ΑΣ.ΕΤ. έχει ανακοινώσει ότι θα διοργανώσει κατά τις μέρες αυτές, παράλληλα με το επιστημονικό συνέδριο της, μια σειρά από εκδηλώσεις αστρονομίας για το ευρύ κοινό της Αθήνας. Εξάλλου, στις 25-27 Σεπτεμβρίου, στο Διεθνές Συνεδριακό Κέντρο Θράκης του ξενοδοχείου Alexander Beachο, θα διεξαχθούν οι εργασίες του 6ου Πανελλήνιου Συνεδρίου Ερασιτεχνικής Αστρονομίας. Πληροφορίες ΑΠΕ-ΜΠΕ

Σεληνιακό νερό και ψύχος

Δύο εντυπωσιακές ειδήσεις από τον φυσικό μας δορυφόρο προκαλούν πολλές συζητήσεις στην επιστημονική κοινότητα. Η ΝΑSΑ ανακοίνωσε ότι στο βάθος κρατήρων που βρίσκονται στον Νότιο Πόλο της Σελήνης (σε σημεία που δεν τα βλέπει ο ήλιος) η θερμοκρασία βρίσκεται στους-240 βαθμούς Κελσίου. Πρόκειται για το πιο ψυχρό σημείο που έχει εντοπιστεί ως σήμερα στο ηλιακό μας σύστημα. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, το μέρος αυτό είναι πιο κρύο και από τα πλέον μακρινά σώματα του ηλιακού μας συστήματος όπως ο Πλούτωνας και άλλοι παγωμένοι βράχοι που βρίσκονται στα σύνορα του πλανητικού μας συστήματος. Την ανακάλυψη έκανε ο δορυφόρος LRΟ της ΝΑSΑ, o οποίος ξεκίνησε πριν από μία εβδομάδα τη δημιουργία του πρώτου πλήρους χάρτη θερμοκρασιών στο φεγγάρι.
Ταυτόχρονα ο LRΟ έχει εντοπίσει ίχνη νερού (σε παγωμένη μορφή) στο υπέδαφος της Σελήνης και η διαστημοσυσκευή LCRΟSS θα προσπαθήσει σε λίγες εβδομάδες να επιβεβαιώσει την ύπαρξή του καθώς θα προσεδαφιστεί σε κρατήρα στον οποίο πιθανολογείται ότι υπάρχει νερό.
Πηγή: Εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ

Εντοπίστηκαν αρχαίοι γαλαξίες στα «σύνορα» του Σύμπαντος

Νέα στοιχεία από τη δημιουργία και την εξέλιξη του Σύμπαντος φέρνουν στο φως τα διαστημικά τηλεσκόπια Ηubble και Ρlanck.
Το αναβαθμισμένο τεχνολογικά Ηubble ανακάλυψε τους πιο μακρινούς γαλαξίες που έχουν εντοπιστεί έως σήμερα. Πρόκειται πιθανώς για τους πρώτους γαλαξίες που δημιουργήθηκαν στο Σύμπαν. Το Ρlanck που «κυνηγάει» κοσμική ακτινοβολία έστειλε τα πρώτα δεδομένα από ακτινοβολίες και φως που προέρχεται από τα βάθη του Σύμπαντος και κρύβουν μέσα τους στοιχεία
για τη δημιουργία και την εξέλιξή του.
Το Ηubble ανακάλυψε γαλαξίες στην ασύλληπτη απόσταση των 13 δισεκατομμυρίων ετών από εμάς, κάτι
που σημαίνει ότι δημιουργήθηκαν μόλις 700 εκατομμύρια έτη μετά τη γέννηση του Σύμπαντος, η οποία τοποθετείται στα 13,7 δισεκατομμύρια έτη. Πρόκειται για γαλαξίες που δημιουργήθηκαν οκτώ δισεκατομμύρια έτη πριν από τη δημιουργία του ηλιακού μας συστήματος! Το ερώτημα που τίθεται τώρα είναι αν υπάρχουν ακόμη πιο μακρινοί (άρα ακόμη πιο παλαιοί) γαλαξίες. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, το Ηubble ακόμη και με τη νέα αναβάθμιση που του έγινε και τα καινούργια όργανα που διαθέτει πολύ δύσκολα θα καταφέρει να διεισδύσει πιο βαθιά στις εσχατιές του Σύμπαντος. Ετσι, η επιστημονική κοινότητα θα πρέπει να περιμένει την εκτόξευση του James Webb, του τηλεσκοπίου που θα πάρει τη θέση του Ηubble το 2014, το οποίο είναι πιθανό να καταφέρει να δει αν και τι υπάρχει στα όρια του Σύμπαντος.
Το Ρlanck τέσσερις μήνες μετά την εκτόξευσή του ξεκίνησε να στέλνει τα πρώτα δεδομένα που αφορούν τη γέννηση και την εξέλιξη του Σύμπαντος. Το τηλεσκόπιο Ρlanck θα προσφέρει τις ακριβέστερες έως σήμερα μετρήσεις της μικροκυματικής ακτινοβολίας υποβάθρου (CΜΒ), το «απόφωτο» της αρχαιότερης ηλεκτρομαγνητικής ακτινοβολίας που φώτισε το Σύμπαν. Η ακτινοβολία CΜΒ βρίσκεται παντού γύρω μας, παρουσιάζει όμως απειροελάχιστες διακυμάνσεις σε όλη την έκταση του ουρανού. Οι διακυμάνσεις αυτές επιτρέπουν στους επιστήμονες να υπολογίσουν το σχήμα και τη δομή του Σύμπαντος όπως ήταν λίγες εκατοντάδες χιλιάδες χρόνια μετά τη γέννησή του. Το Ρlanck είναι σχεδιασμένο έτσι ώστε να εντοπίζει και να μελετά αυτές τις διακυμάνσεις. Το τηλεσκόπιο έστειλε σειρά φωτογραφιών στις οποίες έχει γίνει χαρτογράφηση της μικροκυματικής βαρύτητας στις περιοχές του Διαστήματος που εξερευνά. Η μελέτη αυτών των πρώτων εικόνων θα αποκαλύψει σημαντικά στοιχεία για τη δημιουργία του Σύμπαντος.
Πηγή: Εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ

Οι δακτύλιοι του Κρόνου δεν είναι επίπεδοι αλλά έχουν «εξογκώματα» όσο τα Βραχώδη Όρη!

Οι επιστήμονες της NASA έχουν εντυπωσιαστεί από το μέγεθος των μεγάλων πτυχώσεων, καθώς και των σύννεφων σκόνης, που αποκαλύφθηκαν στους δακτυλίους του Κρόνου κατά τη διάρκεια της ισημερίας του πλανήτη. Μέχρι τώρα οι αστρονόμοι νόμιζαν ότι οι δακτύλιοι είναι σχεδόν επίπεδοι, αλλά πλέον οι νέες εικόνες που μετέδωσε το διαστημικό σκάφος «Κασίνι», δείχνουν ότι μερικά «εξογκώματα» στους δακτυλίους είναι τόσο ψηλά όσο…τα Βραχώδη Όρη, πάνω από 4 χλμ.«Είναι σαν να βάζεις τρισδιάστατα γυαλιά και να βλέπεις για πρώτη φορά την τρίτη διάσταση», δήλωσε ο Μπομπ Παπαλάρντο, επιστήμονας του Εργαστηρίου Αεριοπροώθησης της NASA και υπεύθυνος για την αποστολή του “Cassini”. «Πρόκειται για ένα από τα πιο σημαντικά πράγματα που μας έχει δείξει μέχρι τώρα το Κασίνι», πρόσθεσε. Στις 11 Αυγούστου, την μέρα της ισημερίας του Κρόνου, οι ακτίνες του ήλιου έπεσαν με τέτοιο τρόπο που οι δακτύλιοι του Κρόνου αποκάλυψαν άγνωστες μέχρι σήμερα όψεις τους. Το φαινόμενο αυτό συμβαίνει δύο φορές κατά τη διάρκεια κάθε τροχιάς του Κρόνου γύρω από τον ήλιο, η οποία διαρκεί περίπου 20,7 γήινα χρόνια. Το αντίστοιχο φαινόμενο στη Γη συμβαίνει επίσης δύο φορές, κατά τη φθινοπωρινή ισημερία (22 Σεπτεμβρίου, δηλαδή σήμερα) και την εαρινή, όταν ο ήλιος φωτίζει τον πλανήτη ακριβώς πάνω από τη γραμμή του Ισημερινού. Οι αστρονόμοι αξιοποίησαν την ισημερία του Αυγούστου στον Κρόνο για να μελετήσουν επί μια εβδομάδα τους δακτυλίους του με τη βοήθεια του «Κασίνι» και έμειναν έκπληκτοι διαπιστώνοντας πόσα σχεδόν κάθετα «εξογκώματα» υπάρχουν πάνω και κάτω από τους –κατά τα άλλα σχεδόν επίπεδους- δακτυλίους. Οι επιστήμονες, όπως είπαν, θα χρειαστούν χρόνο για να καταλάβουν τι ακριβώς είναι αυτά τα «εξογκώματα» και ελπίζουν ότι θα τους βοηθήσουν να κατανοήσουν πόσο παλιοί είναι οι δακτύλιοι, καθώς και την προέλευσή τους. Τα μεγάλα κομμάτια πάγου που αποτελούν τους κύριους δακτυλίους, απλώνονται σε απόσταση 140.000 χιλιομέτρων από το κέντρο του Κρόνου και μέχρι τώρα θεωρούνταν ότι δεν ξεπερνούν σε πάχος τα δέκα μέτρα. Όμως οι νέες εικόνες του «Κασίνι» αποκάλυψαν ότι ορισμένες πτυχώσεις των δακτυλίων –που αποτελούνται από κάθετους σχηματισμούς σωματιδίων πάγου- φθάνουν σε ύψος τα 4 χλμ. «Είναι ένα από τα πιο εξωφρενικά πράγματα που μπορούσε κανείς να φανταστεί. Μοιάζει πραγματικά να είναι βγαλμένο από επιστημονική φαντασία», σχολίασε η Καρολάιν Πόρκο, από το Ινστιτούτο Διαστημικών Επιστημών του Κολοράντο και ερευνήτρια της αποστολής του «Κασίνι». Οι επιστήμονες επίσης εντυπωσιάστηκαν από δύο φωτεινές λωρίδες σε δύο διαφορετικούς δακτυλίους, οι οποίες φαίνεται να είναι σύννεφα σκόνης που έχουν προκληθεί από συγκρούσεις διαστημικής σκόνης με τα σωματίδια πάγου των δακτυλίων. Επίσης το «Κασίνι» -που μελετά τον Κρόνο, τους δορυφόρους και τους δακτυλίους από το 2004- μέτρησε τις θερμοκρασίες των δακτυλίων και διαπίστωσε ότι, κατά την ισημερία, οι δακτύλιοι είχαν την χαμηλότερη θερμοκρασία που έχει ποτέ καταγραφεί (στο δακτύλιο Α ήταν μείον 195 βαθμοί Κελσίου).

Πηγή: Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ

Τρίτη 25 Αυγούστου 2009

2009 - Χρονιά Αστρονομίας και Δαρβίνου αλλά και άλλων σημαντικών γεγονότων

Το 2009 θα γιορτάσουμε τα 400 χρόνια από την πρώτη παρατήρηση του Γαλιλαίου με τηλεσκόπιο και τα 200 χρόνια από τη γέννηση του Δαρβίνου.
Το 1609, επίσης, ο Κέπλερ κυκλοφόρησε το βιβλίο του Νέα Αστρονομία, στο οποίο ερμήνευε τη φαινόμενη κίνηση των πλανητών στον ουρανό ως αποτέλεσμα της ελλειπτικής τροχιάς τους γύρω από τον ήλιο.
Τον Οκτώβριο του 1609 ο Γαλιλαίος γύρισε το τηλεσκόπιό που είχε φτιάξει ο ίδιος προς την Σελήνη και είδε τα βουνά στην επιφάνειά της. Συνειδητοποίησε λοιπόν πως είναι και αυτή ένα ουράνιο σώμα παρόμοιο με τη Γη. Οι παρατηρήσεις του Γαλιλαίου με το τηλεσκόπιο δεν επιβεβαίωσαν μόνο την ηλιοκεντρική φύση του πλανητικού μας συστήματος. Ίδρυσαν τη σύγχρονη αστρονομία που στηρίζεται στη λεπτομερή παρατήρηση των ουράνιων αντικειμένων και όχι σε φιλοσοφικές θεωρίες.
Το πρώτο τηλεσκόπιο που κατασκεύασε ο Γαλιλαίος είχε μεγέθυνση μόλις 3 φορές, όμως το καλοκαίρι του 1609 κατασκεύασε ένα τηλεσκόπιο με μεγέθυνση 20 φορές και με αυτό έκανε τις κρίσιμες παρατηρήσεις που τον οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι το κέντρο του ηλιακού μας συστήματος ήταν ο Ήλιος και όχι η Γη.
Μετά τη Σελήνη ο Γαλιλαίος είδε με το τηλεσκόπιο του και άλλα ουράνια αντικείμενα. Έτσι παρατήρησε ότι η Αφροδίτη έχει φάσεις όπως η Σελήνη, ότι ο Ήλιος έχει κηλίδες και ότι γύρω από τον Δία περιφέρονται τέσσερις δορυφόροι, που στην αρχή τα ονόμασε 'αστέρια΄. Στις παρατηρήσεις του φαινόταν πως αυτά άλλοτε βρίσκονται όλα από τη μία πλευρά του πλανήτη, άλλοτε δύο από τη μία και δύο από την άλλη και άλλοτε τρία και ένα. Ο Γαλιλαίος εύκολα κατάλαβε ότι τα μικρά αυτά αστεράκια περιφέρονται γύρω από τον Δία και είναι στην πραγματικότητα δορυφόροι του, ουράνια σώματα ανάλογα με τον δορυφόρο του δικού μας πλανήτη, τη Σελήνη.
Οι φάσεις της Αφροδίτης, που άλλοτε έμοιαζε με μηνίσκο και άλλοτε σαν φωτεινή σφαίρα, δεν μπορούσαν να ερμηνευθούν με βάση το γεωκεντρικό σύστημα του Αριστοτέλη, παρά μόνο αν δεχθούμε ότι δεν περιφέρεται γύρω από τη Γη αλλά γύρω από τον Ήλιο
Το γεγονός αυτό όμως δεν οδηγεί αναπόφευκτα στο συμπέρασμα ότι ο Ήλιος βρίσκεται στο κέντρο όλου του πλανητικού μας συστήματος. Για παράδειγμα ο φυσικός φιλόσοφος Ηρακλείδης ο Ποντικός είχε διατυπώσει, ήδη από τον 2ο αιώνα μ.Χ., την άποψη ότι Ερμής και Αφροδίτη κινούνται μεν γύρω από τον Ήλιο αλλά το τριπλό αυτό σύστημα, μαζί με τη Σελήνη και τους υπόλοιπους πλανήτες, κινείται γύρω από τη Γη. Με τον ίδιο τρόπο θα μπορούσε να ερμηνευθεί και η κίνηση των τεσσάρων δορυφόρων του Δία γύρω από αυτόν τον πλανήτη. Ο Γαλιλαίος, όμως, σκέφθηκε ότι το σύστημα του Δία με τους δορυφόρους του, όπου το φωτεινότερο και άρα μεγαλύτερο σώμα βρίσκεται στο κέντρο, είναι μια μικρογραφία του πλανητικού μας συστήματος, στο οποίο το φωτεινότερο αντικείμενο (δηλαδή ο Ήλιος) θα έπρεπε επίσης να είναι στο κέντρο.
Έτσι κατέληξε στην ορθότητα της ηλιοκεντρικής θεωρίας του Κοπέρνικου και του Κέπλερ και απέρριψε τη γεωκεντρική θεωρία του Αριστοτέλη και του Πτολεμαίου.
Για όλους αυτούς τους λόγους η Διεθνής Αστρονομική Ένωση σε συνεργασία με την UΝΕSCΟ ανακήρυξαν το 2009 Παγκόσμιο Έτος Αστρονομίας, με σκοπό να ενθαρρύνει το ενδιαφέρον του κοινού για την Αστρονομία.
Έτσι για την ενίσχυση του ενδιαφέροντος του κοινού στην Αστρονομία θα διανεμηθούν εκατομμύρια πολύ φθηνά τηλεσκόπια σαν του Γαλιλαίου σε όλο τον κόσμο, με στόχο 10 εκατομμύρια άνθρωποι να κάνουν την πρώτη τους παρατήρηση στους κρατήρες της Σελήνης, ή στους δακτυλίους του Κρόνου. Έτσι, η επιστημονική κοινότητα ελπίζει πως οι εν λόγω παρατηρήσεις της Σελήνης αλλά και άλλων πλανητών θα εμπνεύσουν μια νέα γενιά αστρονόμων.
Επίσης, το 2009 συμπληρώνονται 200 χρόνια από τη γέννηση του Κάρολου Δαρβίνου και η 150η επέτειος από τη δημοσίευση της Καταγωγής των Ειδών, το έργο-ορόσημο για τη βιολογία.
Όμως το 2009 έχει οριστεί και σαν το Έτος του Γορίλα, για να βοηθήσει να τονιστούν οι απειλές που θέτουν σε κίνδυνο το είδος αυτό, από την λαθροθηρία έως τη μείωση του φαγητού τους.
Τα Ηνωμένα Έθνη έχει ορίσει το 2009 σαν Διεθνές Έτος των φυσικών ινών. Οι φυσικές ίνες όπως το βαμβάκι, το μετάξι, το μαλλί, το λινό κλπ με την καμπάνια αυτή θα τραβήξουν την προσοχή των καταναλωτών, για να υπενθυμίσουν την αξία τους, αλλά και για να βοηθηθούν οι αγρότες καθώς και γενικότερα η προώθηση της βιωσιμότητας.
Ας μην ξεχνάμε πως η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ορίσει το 2009 Ευρωπαϊκό Έτος Δημιουργικότητας και Καινοτομίας. Στόχος της καμπάνιας αυτής είναι η συνειδητοποίηση της σημασίας της δημιουργικότητας και της καινοτομίας για την προσωπική, κοινωνική και οικονομική ανάπτυξη των λαών.
Στην άλλη πλευρά του Ατλαντικού, στις ΗΠΑ οργανώνεται το Έτος για την κατανόηση της επιστήμης από το κοινό και γι αυτό θα υπάρχει κάθε μήνα ένα διαφορετικό θέμα. Τον Ιούνιο του 2009 το θέμα θα είναι το νερό και οι ωκεανοί ενώ το Νοέμβριο θα είναι η χημεία. Αλλά δεν λείπει και η μουσική. Ο αυστριακός συνθέτης Josef Hadyn πέθανε πριν από 200 χρόνια, και γι αυτό η μουσική του θα γιορτάζεται με μια σειρά από συναυλίες και εκθέσεις στο έτος Hadyn.
Σχετικά βίντεο:

Μετρώντας τα ουράνια σώματα

400 ΧΡΟΝΙΑ ΑΣΤΡΟΝΟΜΙΑΣ - Πριν από 400 χρόνια ο Γιοχάνες Κέπλερ και ο Γαλιλαίος έθεσαν τα θεμέλια της σύγχρονης αστρονομίας
Ως τις αρχές του 17ου αιώνα οι άνθρωποι παρατηρούσαν τον ουρανό μόνο με γυμνό μάτι και είχαν αναπτύξει αστρονομικές θεωρίες περισσότερο με βάση τις υποκειμενικές τους αντιλήψεις και λιγότερο με βάση τις παρατηρήσεις. Ξαφνικά σε έναν μόλις χρόνο μια επιστημονική «έκρηξη» σηματοδότησε τη γέννηση της σύγχρονης αστρονομίας. Το καλοκαίρι του 1609 ο Γιοχάνες Κέπλερ κυκλοφόρησε το βιβλίο του «Νέα Αστρονομία» («Αstronomia Νova»), στο οποίο ερμήνευε τη φαινόμενη κίνηση των πλανητών στον ουρανό ως αποτέλεσμα της ελλειπτικής τροχιάς τους γύρω από τον Ηλιο. Το φθινόπωρο του ίδιου έτους ο Γαλιλαίος παρατηρώντας με το τηλεσκόπιο το οποίο ο ίδιος είχε κατασκευάσει τη Σελήνη είδε τα βουνά στην επιφάνειά της και συνειδητοποίησε ότι είναι και αυτή ένα ουράνιο σώμα παρόμοιο με τη Γη. Οι αστρονομικές παρατηρήσεις του Γαλιλαίου με το τηλεσκόπιο είχαν αποτέλεσμα κάτι πολύ σημαντικότερο από το να επιβεβαιώσουν την ηλιοκεντρική φύση του πλανητικού μας συστήματος. Ανοιξαν τον δρόμο στη σύγχρονη αστρονομία, η οποία, για την κατανόηση του κόσμου γύρω μας, στηρίζεται στη λεπτομερή παρατήρηση των ουράνιων αντικειμένων και όχι στην άκριτη αποδοχή φιλοσοφικών θεωριών. Με την ευκαιρία της συμπλήρωσης 400 χρόνων από αυτή την καθοριστική χρονιά, η Διεθνής Αστρονομική Ενωση σε συνεργασία με την UΝΕSCΟ ανακήρυξαν το 2009 Παγκόσμιο Ετος Αστρονομίας.
Και όμως κινείται...
Ο Γαλιλαίος αναγνωρίζεται σήμερα από τους επιστήμονες ως θεμελιωτής της σύγχρονης μηχανικής, του σημαντικότερου ίσως κεφαλαίου της φυσικής, και ως πρωτοπόρος της παρατηρησιακής αστρονομίας. Στο ευρύ κοινό όμως είναι περισσότερο γνωστός για τη διαμάχη του με την Παπική Εκκλησία σχετικά με την αναγνώριση της ηλιοκεντρικής θεωρίας. Η Δυτική Εκκλησία είχε αναγάγει σε δόγμα τις απόψεις του Αριστοτέλη για τον κόσμο, σύμφωνα με τις οποίες κέντρο του κόσμου είναι η ακίνητη Γη. Οι αστρονομικές παρατηρήσεις του Γαλιλαίου έδειξαν την αλήθεια του ηλιοκεντρικού συστήματος, η παπική εξουσία όμως έμενε προσκολλημένη στο δόγμα και δεν αποδεχόταν την προφανή αξία των παρατηρήσεων. Ετσι ο Γαλιλαίος σε μεγάλη ηλικία οδηγήθηκε σε δικαστήριο της Ιεράς Εξέτασης και, υπό την απειλή της καταδίκης του σε θάνατο για αιρετική διδασκαλία, αναγκάστηκε να αποκηρύξει δημόσια την υποστήριξή του στο ηλιοκεντρικό σύστημα. Σύμφωνα με την παράδοση, αφού ο Γαλιλαίος αναγνώρισε ότι η Γη είναι ακίνητη, διαβάζοντας το κείμενο που είχαν ετοιμάσει οι ιεροεξεταστές, χτύπησε το πόδι του στο πάτωμα και μουρμούρισε «e pur si muove», δηλαδή «και όμως κινείται».
Γαλιλαίος εστρεψε το τηλεσκόπιο στον ουρανό
Τον Σεπτέμβριο του 1608 ο Γερμανός Χανς Λίπερχεϊ (Ηans Lipperhey), ο οποίος εργαζόταν ως κατασκευαστής γυαλιών στην Ολλανδία, ζήτησε να πάρει δίπλωμα ευρεσιτεχνίας για την εφεύρεση ενός οργάνου το οποίο, κατά την περιγραφή του, « κάνειόλα τα αντικείμενα που βρίσκονται σε μεγάλη απόσταση να φαίνονται σαν να ήταν κοντά ». Το αίτημά του συζητήθηκε από το ολλανδικό κοινοβούλιο στις 2 Οκτωβρίου και απορρίφθηκε, επειδή θεωρήθηκε ότι η μέθοδος κατασκευής δεν ήταν δυνατόν να κρατηθεί μυστική. Τα νέα, όμως, για τις δυνατότητες του τηλεσκοπίου, που ήταν το νέο αυτό όργανο, δεν άργησαν να κυκλοφορήσουν στην Ευρώπη και έφθασαν ως την Πάδοβα. Ο Γαλιλαίος, ο οποίος ήταν καθηγητής Μαθηματικών στο πανεπιστήμιο αυτής της πόλης, είχε ήδη εμπειρία στην κατασκευή επιστημονικών οργάνων ναυσιπλοΐας. Ετσι δεν δυσκολεύτηκε να κατασκευάσει ένα τηλεσκόπιο το οποίο στις 25 Αυγούστου 1609 επέδειξε στον Δόγη της Βενετίας Λεονάρντο Ντονά, παρατηρώντας από το καμπαναριό του Αγίου Μάρκου τα πλοία που εισέρχονταν στο λιμάνι. Ο Δόγης θεώρησε το τηλεσκόπιο πολύ σημαντική εφεύρεση, επειδή έδινε ένα αξιόλογο πλεονέκτημα στον στόλο της Γαληνοτάτης Δημοκρατίας της Βενετίας, καθώς επέτρεπε την αναγνώριση των πλοίων από μεγάλη απόσταση, και αντάμειψε πλουσιοπάροχα τον Γαλιλαίο.
Τι αποκάλυψαν τα ημερολόγιά του
Ο Γαλιλαίος δεν ήταν βέβαια ο εφευρέτης του τηλεσκοπίου, ήταν όμως σίγουρα ο πρώτος ο οποίος σκέφτηκε να στρέψει αυτό το καινούριο όργανο στον ουρανό για να παρατηρήσει με μεγαλύτερη λεπτομέρεια απ΄ όση επέτρεπε το γυμνό μάτι τα αντικείμενα του ηλιακού μας συστήματος, τη Σελήνη, την Αφροδίτη, τον Δία και τον ίδιο τον Ηλιο. Το πρώτο τηλεσκόπιο που κατασκεύασε είχε μεγέθυνση μόλις 3x, δηλαδή έδειχνε τα αντικείμενα τρεις φορές μεγαλύτερα από το γυμνό μάτι. Το καλοκαίρι του 1609, όμως, κατασκεύασε ένα τηλεσκόπιο με μεγέθυνση 20x, και με αυτό έκανε τις κρίσιμες παρατηρήσεις που τον οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι κέντρο του ηλιακού μας συστήματος ήταν ο Ηλιος και όχι η Γη. Στην αρχή, τον Οκτώβριο του 1609, παρατήρησε τη Σελήνη και διαπίστωσε ότι έχει βουνά όπως η Γη. Λίγους μήνες αργότερα έστρεψε το τηλεσκόπιο σε άλλα ουράνια σώματα και παρατήρησε ότι η Αφροδίτη έχει φάσεις όπως η Σελήνη, ότι ο Ηλιος έχει κηλίδες και ότι γύρω από τον Δία περιφέρονται τέσσερις δορυφόροι. Ολα αυτά τα γνωρίζουμε επειδή έχουν διασωθεί τα ημερολόγια του Γαλιλαίου, στα οποία ο μεγάλος αυτός επιστήμονας κατέγραφε λεπτομερώς τις παρατηρήσεις του. Στις σελίδες αυτών των ημερολογίων μπορεί κανείς να δει σκίτσα της επιφάνειας της Σελήνης με τους κρατήρες και τα βουνά της. Μπορεί επίσης να δει τις διαφορετικές μορφές της Αφροδίτης, η οποία μοιάζει άλλοτε με μισοφέγγαρο και άλλοτε με πανσέληνος, γεγονός που δεν μπορεί να ερμηνευθεί με βάση το γεωκεντρικό σύστημα του Αριστοτέλη. Τέλος, σημαντικό στοιχείο στα ημερολόγια του Γαλιλαίου είναι η καθημερινή καταγραφή της θέσης τεσσάρων μικρών «αστεριών» που βρίσκονται πολύ κοντά στον Δία και είναι διατεταγμένα σε μια ευθεία που περνάει από αυτόν. Στις καταγραφές αυτές φαίνεται ότι τα τέσσερα «αστεράκια» άλλοτε βρίσκονται όλα από τη μία πλευρά του πλανήτη, άλλοτε δύο από τη μία και δύο από την άλλη και άλλοτε τρία και ένα. Ο Γαλιλαίος εύκολα κατάλαβε ότι τα μικρά αυτά «αστεράκια» περιφέρονται γύρω από τον Δία και είναι στην πραγματικότητα δορυφόροι του, ουράνια σώματα ανάλογα με τον δορυφόρο του δικού μας πλανήτη, τη Σελήνη.
Η ηλιοκεντρική θεωρία
Η καθεμία από τις παραπάνω παρατηρήσεις θα μπορούσε ίσως να ερμηνευθεί με βάση το γεωκεντρικό μοντέλο του ηλιακού συστήματος. Για παράδειγμα, το γεγονός ότι ορισμένες εποχές η Αφροδίτη φαίνεται σαν μισοφέγγαρο και ορισμένες εποχές σαν ολόγιομος φωτεινός δίσκος, όπως η πανσέληνος, σημαίνει ότι δεν περιφέρεται γύρω από τη Γη αλλά γύρω από τον Ηλιο. Το γεγονός αυτό όμως δεν οδηγεί αναπόφευκτα στο συμπέρασμα ότι ο Ηλιος βρίσκεται στο κέντρο όλου του πλανητικού μας συστήματος. Ο έλληνας φυσικός φιλόσοφος Ηρακλείδης ο Ποντικός είχε διατυπώσει, ήδη από τον 2ο αιώνα αι. μ.Χ., την άποψη ότι Ερμής και Αφροδίτη κινούνται μεν γύρω από τον Ηλιο αλλά το τριπλό αυτό σύστημα, μαζί με τη Σελήνη και τους υπόλοιπους πλανήτες, κινείται γύρω από τη Γη. Με τον ίδιο τρόπο θα μπορούσε να ερμηνευθεί και η κίνηση των τεσσάρων δορυφόρων του Δία γύρω από αυτόν τον πλανήτη. Ο Γαλιλαίος, όμως, σκέφθηκε ότι το σύστημα του Δία με τους δορυφόρους του, όπου το φωτεινότερο και άρα μεγαλύτερο σώμα βρίσκεται στο κέντρο, είναι μια μικρογραφία του πλανητικού μας συστήματος, στο οποίο το φωτεινότερο αντικείμενο (δηλαδή ο Ηλιος) θα έπρεπε επίσης να είναι στο κέντρο. Ετσι κατέληξε στην ορθότητα της ηλιοκεντρικής θεωρίας του Κοπέρνικου και του Κέπλερ και απέρριψε τη γεωκεντρική θεωρία του Αριστοτέλη και του Πτολεμαίου.
Γιοχάνες Κέπλερ ο διευθυντής της αρμονίας των σφαιρών
Ο Γιοχάνες Κέπλερ ήταν ένας γερμανός αστρονόμος, σύγχρονος του Γαλιλαίου. Από μικρός είχε δείξει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για την Αστρονομία, αλλά η προσβολή του σε νεαρή ηλικία από ευλογιά τον άφησε με εξασθενημένη όραση. Ετσι περιορίστηκε η ικανότητά του για αστρονομικές παρατηρήσεις και αναγκάστηκε να στραφεί προς τη θεωρία. Σπούδασε στο Πανεπιστήμιο της Τυβίγγης (Τ bingen) της Γερμανίας, όπου διδάχθηκε και τις δύο θεωρίες για τη δομή του πλανητικού μας συστήματος, τη γεωκεντρική και την ηλιοκεντρική. Από τα φοιτητικά του χρόνια είχε πεισθεί για την αλήθεια της δεύτερης και βρήκε την ευκαιρία να την υποστηρίξει με τη βοήθεια παρατηρήσεων όταν τον κάλεσε στην Πράγα ως βοηθό ο μεγάλος παρατηρησιακός αστρονόμος Τύχων (Τycho Βrahe). Την εποχή εκείνη δεν υπήρχαν ακόμη τηλεσκόπια, αλλά ο Τύχων ήταν εξαιρετικά ικανός παρατηρητής και είχε συγκεντρώσει έναν μεγάλο όγκο αξιόπιστων παρατηρήσεων της θέσης των πλανητών στον ουρανό. Με βάση αυτές τις παρατηρήσεις, ο Κέπλερ κατέληξε κατ΄ αρχάς στους δύο από τους τρεις νόμους του για την κίνηση των πλανητών γύρω από τον Ηλιο, τους οποίους και δημοσίευσε το καλοκαίρι του 1609 στο βιβλίο του «Νέα Αστρονομία». Σύμφωνα με τον πρώτο από αυτούς τους νόμους, οι πλανήτες κινούνται σε ελλειπτικές τροχιές γύρω από τον Ηλιο και, σύμφωνα με τον δεύτερο, η ταχύτητα κίνησης των πλανητών στις τροχιές τους δεν είναι σταθερή αλλά αυτοί κινούνται πιο γρήγορα όταν πλησιάζουν τον Ηλιο και πιο αργά όταν απομακρύνονται. Μερικά χρόνια αργότερα δημοσίευσε και τον τρίτο νόμο του, ο οποίος αποκαλείται και αρμονικός νόμος, σύμφωνα με τον οποίο το τετράγωνο της χρονικής περιόδου που χρειάζεται ένας πλανήτης για να ολοκληρώσει μια πλήρη περιφορά γύρω από τον Ηλιο είναι ανάλογο του κύβου της απόστασής του από τον Ηλιο. Επομένως όσο μεγαλύτερη είναι η τροχιά του τόσο λιγότερες περιφορές ολοκληρώνει στο ίδιο χρονικό διάστημα, και επομένως τόσο χαμηλότερη συχνότητα έχει. Αξίζει να σημειωθεί ότι ο Κέπλερ ήταν ένας από τους τελευταίους επιστήμονες της «μεσαιωνικής» εποχής, σε αντίθεση με τον Γαλιλαίο, ο οποίος ήταν ένας από τους πρώτους επιστήμονες της «σύγχρονης» εποχής. Επομένως δεν εκπλήσσεται κανείς από την άποψη του Κέπλερ ότι οι αποστάσεις των πλανητών από τον Ηλιο ήταν τέτοιες ώστε ο καθένας να «παίζει» μια μουσική νότα ανάλογη με τη συχνότητα περιφοράς του γύρω από τον Ηλιο και όλοι μαζί να παράγουν αυτό που ονόμαζε αρμονία των σφαιρών. Πενήντα χρόνια μετά τον θάνατό του, ο Νεύτωνας έδειξε ότι ο τρίτος νόμος του Κέπλερ, όπως άλλωστε και οι άλλοι δύο, είναι απλές συνέπειες του νόμου της παγκόσμιας έλξης.
Ο μαγικός σωλήνας
Αυτό που σήμερα αποκαλούμε τηλεσκόπιο του Γαλιλαίου δεν είναι τίποτε περισσότερο από μισό ζευγάρι φθηνά κιάλια. Αποτελείται από έναν σωλήνα στα άκρα του οποίου έχουν τοποθετηθεί δύο φακοί: ένας αμφίκυρτος- συγκλίνων- στην πλευρά του σωλήνα που στρέφεται προς το αντικείμενο (ο αντικειμενικός φακός) και ένας αμφίκοιλοςαποκλίνων- φακός στην πλευρά του τηλεσκοπίου από την οποία παρατηρούμε (ο προσοφθάλμιος φακός). Με το τηλεσκόπιο αυτό δεν μπορούμε να πετύχουμε εύκολα μεγάλη μεγέθυνση, βλέπουμε όμως τα είδωλα όρθια, όπως είναι στην πραγματικότητα. Μερικά από τα πρώτα τηλεσκόπια του Γαλιλαίου έχουν διασωθεί και φυλάσσονται στο μουσείο του Αστεροσκοπείου Αρτσέτρι (Αrcetri) της Φλωρεντίας. Ο αντικειμενικός φακός τους έχει διάμετρο μόλις μερικά εκατοστά και η ποιότητα των φακών είναι χειρότερη ακόμη και από αυτή των φθηνότερων ερασιτεχνικών τηλεσκοπίων που κυκλοφορούν σήμερα στην αγορά. Ο Κέπλερ έμαθε για το τηλεσκόπιο και τις αστρονομικές παρατηρήσεις του Γαλιλαίου το 1610 και αποφάσισε να κατασκευάσει και ο ίδιος ένα τέτοιο όργανο. Ο Κέπλερ δεν περιορίστηκε να «αντιγράψει» το όργανο που είχε κατασκευάσει ο Γαλιλαίος, αλλά πειραματίστηκε και με άλλες διατάξεις φακών. Ετσι διαπίστωσε ότι αν αντικαταστήσουμε τον αποκλίνοντα προσοφθάλμιο φακό που χρησιμοποιούσε ο Γαλιλαίος με έναν συγκλίνοντα, είναι δυνατόν να επιτύχουμε πολύ μεγαλύτερη μεγέθυνση. Αυτό το είδος τηλεσκοπίου αποκαλείται τηλεσκόπιο του Κέπλερ και χρησιμοποιείται ακόμη και σήμερα από τους αστρονόμους. Το τηλεσκόπιο του Κέπλερ έχει το ελάττωμα να δείχνει τα είδωλα ανεστραμμένα, δηλαδή ανάποδα απ΄ ό,τι φαίνονται με γυμνό μάτι, αλλά αυτό δεν αποτελεί πρόβλημα για τους αστρονόμους, αφού ούτως ή άλλως η έννοιες «πάνω» και «κάτω» δεν έχουν ιδιαίτερη σημασία στην παρατήρηση των ουράνιων αντικειμένων. Οταν θέλουμε να χρησιμοποιήσουμε το τηλεσκόπιο του Κέπλερ για επίγεια παρατήρηση χρησιμοποιούμε δύο επίπεδα κάτοπτρα για να «αναστρέψουμε» την εικόνα. Με τον τρόπο αυτόν είναι κατασκευασμένα και τα σύγχρονα ακριβά κιάλια. Από την εποχή του Γαλιλαίου και του Κέπλερ η εξέλιξη της κατασκευής και των δυνατοτήτων των τηλεσκοπίων ήταν αλματώδης, ειδικά τον τελευταίο αιώνα. Στα σύγχρονα μεγάλα τηλεσκόπια δεν χρησιμοποιούμε πια αντικειμενικούς φακούς, όπως έκαναν ο Γαλιλαίος και ο Κέπλερ, αλλά κάτοπτρα, μια ιδέα που οφείλουμε σε έναν άλλον σημαντικό επιστήμονα, τον Νεύτωνα. Τα μεγαλύτερα τηλεσκόπια σήμερα έχουν αντικειμενικά κάτοπτρα διαμέτρου 10 μέτρων τα οποία συλλέγουν 1 εκατ. φορές περισσότερο φως απ΄ όσο συγκέντρωναν τα πρώτα τηλεσκόπια του Γαλιλαίου. Ετσι μας επιτρέπουν, μαζί με την εξέλιξη της τεχνολογίας ηλεκτρονικής απεικόνισης των ειδώλων, να παρατηρήσουμε δεκάδες εκατ. φορές πιο αμυδρά ουράνια σώματα από αυτά που μπορούσε να παρατηρήσει με το πρώτο του τηλεσκόπιο ο Γαλιλαίος.
Πώς να φτιάξετε το τηλεσκόπιο του Γαλιλαίου
Ενας από τους βασικούς στόχους του Παγκόσμιου Ετους Αστρονομίας είναι να δοθεί στον μέσο πολίτη η δυνατότητα να κοιτάξει τον ουρανό μέσα από ένα τηλεσκόπιο. Σήμερα είναι πολύ εύκολο, για όποιον έχει στοιχειώδη επιδεξιότητα, να κατασκευάσει ένα γαλιλαιικό τηλεσκόπιο. Το μόνο που χρειάζεται είναι δύο φακοί και ένας σωλήνας από χαρτόνι. Λεπτομερείς οδηγίες κατασκευής μπορεί να βρει κανείς στο Διαδίκτυο, π.χ. στην ιστοσελίδα του Πανεπιστημίου Rice των ΗΠΑ: http://galileo. rice. edu/lib/student-work/astronomy96/ mtelescope. html. Ετοιμα «κιτ» κατασκευής τηλεσκοπίων μπορείτε να βρείτε και στα εξειδικευμένα καταστήματα.
Πηγή: Εφημερίδα ΤΟ ΒΗΜΑ

Το τηλεσκόπιο που τα έχει 400

Το 1609 ο Γαλιλαίος είδε για πρώτη φορά τα ουράνια σώματα με άλλο μάτι
Το τηλεσκόπιο δεν το εφηύρε πρώτος ο Γαλιλαίος. Αλλά με αυτό που κατασκεύασε στις 25 Αυγούστου του 1609, ακριβώς πριν από 400 χρόνια, έθεσε τις βάσεις της σύγχρονης αστρονομίας. Από τότε, ο τρόπος που κοιτάζει ο άνθρωπος το Διάστημα είναι διαφορετικός. Εκείνη την ημέρα ο Ιταλός αστρονόμος παρουσίασε το νέο του τηλεσκόπιο στη Γερουσία της Βενετίας. Έπειτα από λίγο το έστρεψε προς τον ουρανό για να αποκαλύψει ένα διαφορετικό Σύμπαν από αυτό που φαντάζονταν οι υπόλοιποι. Είδε τα όρη της Σελήνης να ρίχνουν τη σκιά τους στο έδαφός της και κατάλαβε ότι το φεγγάρι ήταν ένας κόσμος, όπως και η Γη. Παρατήρησε 4 από τα 63 φεγγάρια του Δία, δορυφόρους ενός άλλου ουράνιου σώματος, και αντιλήφθηκε ότι η πραγματικότητα ήταν πολύ διαφορετική από αυτήν που δίδασκε η Εκκλησία. Διαπίστωσε ότι η Αφροδίτη γύριζε γύρω από τον Ήλιο και όχι από τη Γη όπως ήθελε η θρησκεία. Οι ηλιακές κηλίδες που είδε με το τηλεσκόπιό του, τον οδήγησαν στο συμπέρασμα ότι ο Ήλιος δεν ήταν μια τέλεια σφαίρα όπως φανταζόταν η αρχαιοελληνική κοσμολογία. Τέλος, παρατήρησε πρώτος κάτι που συχνά ξεχνάμε σήμερα, όπως σημειώνει το περιοδικό «Εconomist»: είδε ότι ο Γαλαξίας αποτελείται από άστρα. Η πρώτη ένδειξη Αυτές οι παρατηρήσεις που έκανε ο Γαλιλαίος πριν από 400 χρόνια, αποτέλεσαν ουσιαστικά την πρώτη ένδειξη ότι η Γη δεν ήταν το κέντρο του Σύμπαντος και ότι αυτό το Σύμπαν ήταν πολύ μεγαλύτερο απ΄ όσο μπορούσε να φανταστεί μέχρι τότε ο άνθρωπος και πολύ πιο παλιό από τον πλανήτη στον οποίο κατοικούσε. Οι τελευταίες εκτιμήσεις των αστρονόμων υπολογίζουν την ηλικία του Σύμπαντος στα 13,7 δισεκατομμύρια χρόνια, ενώ η ηλικία της Γης δεν ξεπερνάει τα 4,5 δισ. χρόνια. Οι πραγματικές διαστάσεις του Διαστήματος παραμένουν μέχρι σήμερα άγνωστες. Οι φυσικοί υποθέτουν ότι αυτό που ο άνθρωπος αποκαλεί Σύμπαν μπορεί να είναι μόνο ένα από απροσδιόριστο αριθμό παρόμοιων συστημάτων. Ο δρόμος για να καταλήξει η επιστήμη σε αυτά τα συμπεράσματα και να διατυπώσει αυτές τις υποθέσεις άνοιξε από το τηλεσκόπιο που κατασκεύασε και έστρεψε προς τον ουρανό ο Γαλιλαίος. Οι ανακαλύψεις του Ο πατέρας της σύγχρονης αστρονομίας δημοσίευσε τις ανακαλύψεις του στις 12 Μαρτίου του 1610. Η δημοσίευση εκείνη στο Sidereus Νuncius δεν προκάλεσε μόνο την οργίλη αντίδραση της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας. Οι πρώτοι που επαναστάτησαν εναντίον του και εξύφαναν τη δίωξή του από την Εκκλησία ήταν οι αριστοτελικοί επιστήμονες του Πανεπιστημίου της Πάδοβας, οι οποίοι αμφισβήτησαν λυσσαλέα την εγκυρότητα των επιστημονικών του ανακαλύψεων. Ο Γαλιλαίος κατηγορήθηκε επίσης ότι οικειοποιήθηκε την εφεύρεση του τηλεσκόπιου. Το τηλεσκόπιο είχε εφευρεθεί έναν χρόνο νωρίτερα στην Ολλανδία. Η τελειοποίησή του, ωστόσο, οφείλεται στον Ιταλό αστρονόμο. Ο Γαλιλαίος επιστράτευσε τους καλύτερους υαλουργούς της Βενετίας για να κατασκευάσει τους φακούς από γυαλί μουράνο και αντικατέστησε τον συγκλίνοντα προσοφθάλμιο φακό με αποκλίνοντα. Το πρώτο κεφάλαιο της σύγχρονης αστρονομίας ήταν πλέον έτοιμο να γραφτεί.
Πηγή: Εφημερίδα ΤΑ ΝΕΑ

Τετάρτη 6 Μαΐου 2009

Αστρονομία και μουσική

Αρκετοί συγγραφείς εμπνέονται από το περιβάλλον τους για να δημιουργήσουν τις ιστορίες τους.

Υπάρχουν όμως και αυτοί που συχνά καταφεύγουν στη φαντασία τους, δημιουργώντας στα βιβλία τους τις κατάλληλες προϋποθέσεις που, πολλές φορές, θα αποτελέσουν το κίνητρο για πρόοδο σε διάφορες επιστήμες. Κυρίαρχη θέση στην ανθρώπινη φαντασία έχει πάντα το άγνωστο, που στην περίπτωση του Διαστήματος και των πλανητών μάς βοηθάει να ταξιδέψουμε νοερά σε κόσμους των οποίων η ύπαρξη δεν έχει αποδειχθεί και μπορούμε να δώσουμε όποια μορφή μάς επιτρέπουν τα όρια της φαντασίας μας.Η Αστρονομία θεωρείται η αρχαιότερη, ίσως, επιστήμη, γιατί από την πρώτη στιγμή που το ανθρώπινο είδος εμφανίστηκε στη Γη όλα τα ουράνια φαινόμενα και οι φάσεις της Σελήνης τράβηξαν αμέσως την προσοχή του. Η Αστρονομία πάντοτε είχε καλές σχέσεις με διάφορες μορφές της τέχνης. Ειδικά στη μουσική, έδωσε την ευκαιρία σε πολλούς συνθέτες στο πέρασμα των αιώνων να δημιουργήσουν μερικά από τα πιο σημαντικά έργα τους, προκαλώντας το ενδιαφέρον των φίλων της, αλλά και εξάπτοντας παράλληλα τη φαντασία των φίλων της επιστήμης.Σύμφωνα με τον Yohannes Kepler: «Οι ουράνιες κινήσεις δεν είναι τίποτε άλλο από ένα συνεχόμενο τραγούδι για πολλές φωνές, που συλλαμβάνεται όχι από το αυτί, αλλά από το πνεύμα, μια μορφοποιημένη μουσική που αφήνει τα χνάρια της στην ασταμάτητη ροή του χρόνου». Υπάρχουν χιλιάδες τραγούδια που δημιουργήθηκαν από τους συνθέτες τους, έχοντας ως βάση τα αστέρια και το φεγγάρι, στην προσπάθειά τους να εκφράσουν τα ρομαντικά τους αισθήματα.
Στην ελληνική δισκογραφία χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι τα τραγούδια του Μάνου Χατζιδάκι Χάρτινο το φεγγαράκι, Το φεγγάρι είναι κόκκινο, Πάμε μια βόλτα στο φεγγάρι, Αστέρι του βοριά, Μην τον ρωτάς τον ουρανό, ενώ υπάρχουν βέβαια και εκατοντάδες άλλα.Στον χώρο της κλασικής μουσικής υπάρχουν, επίσης, αρκετά έργα που έχουν πηγή έμπνευσης το Διάστημα.
Στη λίστα που ακολουθεί, λογικά δεν έχουν θέση οι Πλανήτες του Gustav Holst, γιατί ο συνθέτης δημιούργησε το έργο του με βάση την Αστρολογία, γι' αυτό άλλωστε δεν περιλαμβάνει σ' αυτούς και τη Γη.
Το 1994 ο David Bedford θα κυκλοφορήσει το Great Equatorial, έργο ηλεκτρονικής μουσικής εμπνευσμένο από το μεγάλο παρατηρητήριο του Διαστήματος που υπάρχει στο Greenwich. Ο Bedford προσπαθεί να περιγράψει με τη μουσική του ένα ταξίδι σε μακρινούς κόσμους μέσα από ένα τηλεσκόπιο. Ο ίδιος συνθέτης είχε γράψει παλαιότερα άλλα δύο άλμπουμ με συναφή θέματα, τα Star Clusters Nebulae and Places In Devon (1971) και Star's End (1974).
Ο Phillip Glass έχει ασχοληθεί σε αρκετούς δίσκους του με το Διάστημα, που είναι, καθώς φαίνεται, από τα αγαπημένα του θέματα: όπως η όπερα Einstein On The Beach (1976) και τα έργα του The Light (1987) και Orion (2002), που γράφτηκε για τους Ολυμπιακούς Αγώνες του 2004 στην Αθήνα και στο οποίο ένα τραγούδι ερμηνεύει η Ελευθερία Αρβανιτάκη.
Με τον Ωρίωνα έχει ασχοληθεί και ο Ιάπωνας συνθέτης Toru Takemitsu, γράφοντας ένα έργο για τσέλο και ορχήστρα. Ο Glass επίσης έχει συνθέσει την όπερα Galileo Galilei το 2001, η οποία, όμως, δεν έχει κυκλοφορήσει σε cd.
Ο Πολωνός Henryk Gorecki έγραψε τη δεύτερη συμφωνία του προς τιμήν του συμπατριώτη του αστρονόμου Νικόλαου Κοπέρνικου, με την ευκαιρία της συμπλήρωσης 500 ετών από τη γέννησή του.
Ο Handel αναφέρεται, μέσω της άριας Total Eclipse από το ορατόριο Samson, στην ολική έκλειψη Ηλίου, από την οποία τυφλώνεται ο Σαμψών.
Ο Paul Hindemith έγραψε την όπερα The Harmony Of The World, η οποία παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 1957, για να περιγράψει τη ζωή και τις μουσικές ιδέες του Johannes Kepler.
Ο Michael Kamen έγραψε το 2000, τρία χρόνια πριν πεθάνει, το συμφωνικό ποίημα The New Moon In The Old Moon's Arms για το γύρισμα της χιλιετίας.
Ο Oliver Messiaen είναι ένας άλλος μεγάλος συνθέτης του 20ού αιώνα που έχει ασχοληθεί με το Διάστημα. Το Vision de l'Ament (1943) είναι ένα έργο του για δύο πιάνα με αναφορές στην Αστρονομία και τη θρησκεία. Τα ίδια θέματα και ο μυστικισμός θα τον απασχολήσουν και στο Illuminations Of The Beyond (1991), όπου θεματολογικά «φωτογραφίζει» τον γαλαξία του Τοξότη. Μέρος από την Kosmogonia (1970) του Krzysztof Penderecki χρησιμοποιήθηκε από τον σκηνοθέτη David Lynch για μουσική επένδυση της ταινίας του Wild at Heart, το 1990.
Ο Edgar Varese με έργα του όπως το Ionization (1929-31) θα δημιουργήσει, στον περασμένο αιώνα, έναν δικό του μουσικό κόσμο με νέους ήχους.
Ο χώρος δεν επιτρέπει να αναφερθούν όλοι οι συνθέτες κλασικής μουσικής που έχουν ασχοληθεί με το θέμα, καθώς και τα αντίστοιχα έργα τους. Ενδεικτικά αναφέρονται τα εξής:
Η 41η συμφωνία του Μότσαρτ, επονομαζόμενη του Διός.
Η 43η συμφωνία του Haydn (συμφωνία του Ερμή).
Στην όπερα Rusalka (1900) του Anton Dvorak ένα από τα τραγούδια αναφέρεται στο φεγγάρι.
Ο Alan Hovhannes έχει γράψει τα Saturn (1971) και Star Dawn (1983).
Ο Steve Kornicki, το Morning Star Rising (2005).
Ο Kelvin Miller, το Winds of Mars and the Music of Johann Sebastian Bach, στο οποίο έχει χρησιμοποιήσει έργα για πιάνο του Μπαχ.
Ο Bernard Parmegliani, το La Creation du Monde (1984).
Ο Karlheinz Stockhausen, το YLEM (1972), με τον τίτλο του να είναι δανεισμένος από την αρχαία Ελλάδα.
Η Nansy Van de Vate, το Distant Worlds: Dark Nebulae (1985) και πολλοί άλλοι. Για τη μοντέρνα μουσική προφανώς η εποχή αρχίζει από τις 4 Οκτωβρίου του 1957, με την αποστολή του σοβιετικού Spootnik-1 στο Διάστημα, και φτάνει στο αποκορύφωμά της με το περπάτημα των Αμερικανών στη Σελήνη το καλοκαίρι του 1969.
Από τότε το ενδιαφέρον του κόσμου για τα διαστημικά προγράμματα υποχώρησε, αλλά ο κινηματογράφος και η μουσική δεν έπαψαν να ασχολούνται με το θέμα, συχνά με επιτυχία.Το ορχηστρικό Telstar, γραμμένο για τον γνωστό δορυφόρο, από τους Tornadoes, το 1962, ήταν η πρώτη πετυχημένη αναφορά στον χώρο της μοντέρνας μουσικής.
Οι Moody Blues εντάσσουν το 1969 το τραγούδι τους Higher and Higher στο άλμπουμ τους το Our Children's Children, ενώ ο David Bowie θα κυκλοφορήσει το 1969, λίγες εβδομάδες πριν από την αποστολή στη Σελήνη, το Space Oddity.
Ο ίδιος καλλιτέχνης θα επανέλθει το 1972 με το εντυπωσιακό Rise and Fall of Ziggy Stardust and The Spiders From Mars.
Την ίδια χρονιά, ο Elton John ασχολείται με το επάγγελμα των αστροναυτών μέσα από το εντυπωσιακό τραγούδι του Rocket Man.
Πάντα μέσα στο 1972, οι Deep Purple κυκλοφορούν το Space Truckin', από το άλμπουμ τους Machine Head, βάζοντας και το χαρντ ροκ στο παιχνίδι του Διαστήματος.
Εναν χρόνο αργότερα οι Pink Floyd θα κυκλοφορήσουν το Dark Side Of The Moon, που μέχρι σήμερα θα παραμείνει στην πρώτη γραμμή της επικαιρότητας. Αναφορά στο Διάστημα έχει και το τραγούδι τους Shine On You Crazy Diamond, από το άλμπουμ τους Wish You Were Here, όπου παρομοιάζουν την απομάκρυνση του Syd Barrett από το συγκρότημα με την απομάκρυνση των πλανητών από τον Ηλιο.
Πολλοί είναι αυτοί που πιστεύουν ότι το «διαστημικό ροκ» ξεκίνησε από το συγκρότημα των Byrds, στα μέσα της δεκαετίας του '60, με τραγούδια τους όπως τα Eight Miles High, 5D (Fifth Dimention), Mr Spaceman και CTA 102.
Στις αρχές της δεκαετίας του '70 η ηλεκτρονική μουσική θα κάνει έντονη την παρουσία της, κυρίως στην περιοχή του Βερολίνου, αλλά και στον υπόλοιπο κόσμο, με ονόματα όπως οι Tangerine Dream, Brian Eno, Βαγγέλης Παπαθανασίου, Klaus Schulze, Ash Ra Tempel, Isao Tomita, Mike Olfield.
Τέλος, αξιοσημείωτη είναι η σχέση των ταινιών που αναφέρονται στο Διάστημα με τη μουσική που χρησιμοποιήθηκε ως επένδυσή τους: 2001 Space Oddysey, Star Wars, Close Encounters Of The 3rd Kind, Ε.Τ. The Extra-Terrestrial, Blade Runner.