Δύο κομήτες περιτριγυρίζουν τη Γη Ο «Δον Κιχώτης» και ο «Φαέθων» δεν είναι τελικά αστεροειδείς

Εδώ και 30 χρόνια οι αστρονόμοι πίστευαν πως το μεγάλο διαστημικό σώμα που περνάει κοντά από τη Γη ήταν αστεροειδής. Μία διεθνής αστρονομική ομάδα όμως αποκάλυψε ότι τελικά το ουράνιο αυτό σώμα είναι στην πραγματικότητα κομήτης.

(Πηγή: NASA/Jet Propulsion Laboratory)

Ο «3552 Δον Κιχώτης», όπως ονομάζεται, είναι το τρίτο μεγαλύτερο διαστημικό αντικείμενο ΝΕΟ (αντικείμενο που βρίσκεται κοντά στον πλανήτη μας). Περίπου το 5% των σωμάτων τύπου ΝΕΟ εκτιμάται ότι είναι «νεκροί» κομήτες που έχουν αποβάλει το παγωμένο νερό και διοξείδιο του άνθρακα, τα οποία προσδίδουν στους κομήτες τη θεαματική ουρά τους.

Η επιστημονική ομάδα από τις ΗΠΑ και την Ευρώπη, με επικεφαλής τον Michael Mommert του Πανεπιστημίου της Β. Αριζόνα, που παρουσίασε την ανακάλυψή της στο Ευρωπαϊκό Συνέδριο Πλανητικών Επιστημών στο Λονδίνο, προχώρησε σε συνεχείς παρατηρήσεις με το υπέρυθρο διαστημικό τηλεσκόπιο Spitzer της NASA και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι ο «Δον Κιχώτης» είναι στην πραγματικότητα ένας ενεργός κομήτης, που διαθέτει αραιή ατμόσφαιρα και μια αχνή ουρά.

Εξάλλου, στο ίδιο αστρονομικό συνέδριο, ανακοινώθηκε ότι ο θεωρούμενος μέχρι σήμερα αστεροειδής «Φαέθων» (ο οποίος περνά ξυστά από τον Ήλιο) στην πραγματικότητα συμπεριφέρεται ως κομήτης, καθώς διαθέτει μια ουρά σωματιδίων, η οποία όμως δεν δημιουργείται από την εξάτμιση των παγωμένων υλικών του, αλλά, καθώς πλησιάζει πολύ κοντά στον Ήλιο, ο βραχώδης πυρήνας του, εξαιτίας της υπερβολικής ανόδου της θερμοκρασίας στην επιφάνεια του (η οποία ξεπερνά τους 700 βαθμούς Κελσίου), θρυμματίζεται σε πολύ μικρά κομματάκια.

Ο «3200 Φαέθων» έχει διάμετρο 5 χιλιομέτρων και η διασταύρωση της τροχιάς του με τη Γη προκαλεί μια βροχή από διάττοντες αστέρες ή πεφταστέρια κάθε Δεκέμβριο, τις λεγόμενες Διδυμίδες.

Όπως δήλωσε ο αστρονόμος David Jewitt, «με βάση το σχήμα της τροχιάς του ο Φαέθων είναι σίγουρα αστεροειδής, όμως επειδή αφήνει πίσω του μια ουρά από σκόνη, συμπεριφέρεται ακριβώς όπως ένας βραχώδης κομήτης».

Πηγή: Phys.org

Ντιζαϊνάτος κομήτης

Μοιάζει με διαστημικό... φιστίκι ίσως και με κόκαλο σκύλου, είναι όμως ο κομήτης Χάρτλεϊ 2 που αποκαλύπτει τα μυστικά του στους ενθουσιασμένους επιστήμονες χάρη στην προσέγγιση του βολιστήρα της NASA «Ντιπ Ιμπακτ» στην κοντινή απόσταση των 700 χιλιομέτρων.

Στενός στη μέση και μαλακός και ευρύτερος στα άκρα όπου σχηματίζονται πίδακες αερίων, ο κομήτης συναντήθηκε με τον βολιστήρα σε απόσταση 23 χιλιομέτρων από τη Γη. Ο βολιστήρας κινούνταν με ταχύτητα 12,5 χλμ. το δευτερόλεπτο. Ηταν η πέμπτη στην ιστορία της εξερεύνησης του Διαστήματος συνάντηση τέτοιου σκάφους με κομήτη και ελπίζεται ότι θα δώσει στους επιστήμονες στοιχεία για την κατανόηση των πλανητών. «Αν καταλάβουμε καλά τους κομήτες, αυτοί θα μας μιλήσουν και για τους πλανήτες» είπε στους «Νιου Γιορκ Τάιμς» ο αστρονόμος και επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας της αποστολής «Epoxi», Μάικλ Α'Χιρν.

Στη σύνθεση των κομητών υπάρχουν υλικά που ουσιαστικά παραμένουν αναλλοίωτα από την εποχή του σχηματισμού του ηλιακού μας συστήματος, πριν από 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια. Στην επιφάνειά τους ανιχνεύονται υλικά όπως άνθρακας, υδρογόνο, οξυγόνο και άζωτο.

Οι φωτογραφίες που ελήφθησαν από τον «Ντιπ Ιμπακτ» αναμένεται να φωτίσουν την ίδια την ύπαρξη των πλανητών μας, ή όπως χαρακτηριστικά είπε ο Α'Χιρν, «τα στοιχεία που συλλέγονται θα κρατήσουν τους ερευνητές απασχολημένους για τα επόμενα 5, 10 ίσως και 15 χρόνια».

Βροχή Λεοντιδών

Την πλέον θεαματική «βροχή» διαττόντων, αυτή των Λεοντιδών, θα έχουν την ευκαιρία να θαυμάσουν για ακόμη μία χρονιά οι κάτοικοι της Γης, ανάμεσά τους και οι Έλληνες, με το αποκορύφωμά της να αναμένεται τις νύχτες της 17ης και 18ης Νοεμβρίου. Η καλύτερη στιγμή παρατήρησης θα είναι λίγο πριν το ξημέρωμα.

Τα συγκεκριμένα «πεφταστέρια» έλκουν την καταγωγή τους από τον κομήτη 55Ρ/Τέμπελ-Τατλ, αλλά επειδή φαίνεται να προέρχονται από την κατεύθυνση του αστερισμού του Λέοντα, έχουν πάρει το όνομά του.

Η «βροχή» των Λεοντιδών διαρκεί περίπου δύο εβδομάδες (7 έως 28 Νοεμβρίου), αλλά κορυφώνεται στο διήμερο 17 και 18 Νοεμβρίου.

Ο ρυθμός πτώσης των φωτεινών μετεώρων -που γίνεται με ταχύτητα περίπου 71 χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο- υπολογίζεται σε 15 ανά ώρα κατά μέσο όρο. Από ιστορική άποψη, οι Λεοντίδες έχουν δημιουργήσει μερικά από τα πιο θεαματικά φαινόμενα στους ουρανούς του πλανήτη μας και μάλιστα υπήρξαν φορές, ιδίως μεταξύ των ετών 1998 - 2002, που εξελίχτηκαν σε πραγματική «θύελλα» μετεώρων, στη διάρκεια της οποίας πολλές χιλιάδες «αστεριών» φαίνονταν να πέφτουν κάθε ώρα στη Γη.

Οι επιστήμονες πιστεύουν ότι αυτές οι «θύελλες» λαμβάνουν χώρα περιοδικά, ανά 33 χρόνια περίπου, για άγνωστους λόγους. Η τελευταία τέτοια θεαματική «θύελλα» συνέβη το 2002, συνεπώς η επόμενη θα υπάρξει κάπου κοντά στο 2035. Φέτος θα πρέπει να αναμένεται μια ήπια δραστηριότητα.

Οι βροχές των μετεώρων παίρνουν το όνομα του αστερισμού που βρίσκεται στην περιοχή του ουρανού όπου εκδηλώνονται (π.χ. Ωριωνίδες, Αιγοκερίδες, Yδροχοΐδες, Περσείδες κ.α.).

Οι Λεοντίδες ξεχωρίζουν επειδή η τροχιά του κομήτη Tempel-Tuttle, από τον οποίο προέρχονται, έχει αντίθετη φορά από αυτήν της Γης, με συνέπεια τα θραύσματά του, να συγκρούονται με τον πλανήτη μας μετωπικά, με ταχύτητα σχεδόν διπλάσια από αυτή άλλων διαττόντων. Αναπτύσσεται, έτσι, μια μεγαλύτερη θερμοκρασία λόγω της τριβής κατά τη διέλευση των μετεώρων μέσω της γήινης ατμόσφαιρας, με αποτέλεσμα τα «πεφταστέρια» να καίγονται πιο έντονα και να εκπέμπουν περισσότερη λάμψη κατά την πτώση τους.

Για πρώτη φορά, οι Λεοντίδες παρατηρήθηκαν στις 13 Νοεμβρίου του 1883 στη βορειοανατολική Αμερική και έκτοτε εγκαινιάστηκε η σύγχρονη αστρονομία των διαττόντων.

Αν και μετά το 2002 η δραστηριότητα των Λεοντιδών έχει «κοπάσει», δεν παύει κατά καιρούς να εκπλήσσει τους παρατηρητές με τις συνεχείς μεταβολές της.

Αυτή η αβεβαιότητα ισχύει γενικότερα στην παρατήρηση διαττόντων αστέρων, καθώς κανείς ποτέ δεν μπορεί να είναι βέβαιος για το τι θα συμβεί και, φυσικά, κατά πόσο οι καιρικές συνθήκες θα επιτρέψουν την παρακολούθηση του φαινομένου.

Kομήτης C/2007 LULIN

Τον ανακάλυψαν πριν από τρία χρόνια, όμως κατόρθωσαν να τον φωτογραφίσουν φέτος. Ο λόγος για τον κομήτη C/2007, υπέρυθρες φωτογραφίες του οποίου έδωσαν χθες στη δημοσιότητα οι επιστήμονες της NASA.
Ανακαλύφτηκε από τον Quanzhi Ye, έναν νεαρό ερασιτέχνη αστρονόμο από την Ταϊβάν 19 ετών τότε και φοιτητή σε κινεζικό πανεπιστήμιο στις 11 Ιουλίου 2007, όπου στην αρχή νόμιζε ότι ήταν αστεροειδής, αλλά αργότερα ο Chi Seng Lin από τις φωτογραφίες διαπίστωσε, ότι ήταν κομήτης.

Tα... πεφταστέρια του Aυγούστου

H «Bροχή των Περσίδων» είναι ένα από τα πιο εντυ­πωσιακά θεάματα που προσφέρει ο νυχτερινός ουρανός τις δύο πρώτες εβδομάδες του Aυγούστου. Στη διάρκεια των δύο πρώτων εβδομάδων του Aυγούστου έχουμε την ευκαιρία να θαυμάσουμε ένα από τα υπέροχα θεάματα που προσφέρει απλόχερα ο νυχτερινός ουρανός.

H «Bροχή των Περσίδων» φαίνεται ότι προέρχεται από την κατεύθυνση του αστερισμού του Περσέα και οφείλεται στα σωματίδια της σκόνης που αφήνει πίσω του ο κομήτης Σουίφτ-Tατλ.

Πρόκειται για μια ιδιαίτερα πλούσια βροχή διαττόντων που εμφανίζεται απαρέγκλιτα κάθε χρόνο αυτήν την περίοδο, με τη μέγιστη έξαρσή της κατά τις πρωινές ώρες της 12ης Aυγούστου με την πτώση 75-150 μετεώρων κάθε ώρα. H βροχή αυτή ονομάζεται «Bροχή των Περσίδων» επειδή αυτά τα μετέωρα φαίνονται ότι προέρχονται από την κατεύθυνση του αστερισμού του Περσέα και οφείλονται στα σωματίδια της σκόνης που αφήνει πίσω του ο κομήτης Σουίφτ-Tατλ.
Kατά τη διέλευσή τους από τη Γη οι κομήτες αφήνουν πίσω τους διάφορα μικρά σωματίδια σκόνης, τα οποία είναι σχετικά μαζεμένα σε ομάδες που τέμνουν πολλές φορές την τροχιά της Γης.
Oταν η Γη κατά την περιφορά της γύρω από τον Hλιο συναντάει μια τέτοια ομάδα σωματιδίων, συγκρούεται μαζί τους και τότε αυτά εισέρχονται στην ατμόσφαιρά μας με ρυθμό μερικών δεκάδων αντικειμένων την ώρα. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις και ιδιαίτερα μετά κάποια πρόσφατη διέλευση ενός κομήτη, αυτός ο ρυθμός μπορεί να ξεπεράσει ακόμη και τα χίλια μετέωρα την ώρα.
Η ανάφλεξη

Στην περίπτωση, λοιπόν, της «Bροχής των Περσίδων», η Γη μας περιφέρεται στην τροχιά της γύρω από τον Hλιο, συναντάει κάθε Aύγουστο το σύννεφο των σωματιδίων του κομήτη Σουίφτ-Tατλ. Eτσι καθώς η Γη μας τρέχει με 108.000 χιλιόμετρα την ώρα, πέφτει ακάθεκτη πάνω στο σύννεφο των σωματιδίων.
Tα μικροσκοπικά αυτά σωματίδια, με βάρος ενός γραμμαρίου, χτυπούν τα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιράς μας σε ύψος περίπου 100 χιλιομέτρων και αναφλέγονται. H ανάφλεξη αυτή ιονίζει τα γύρω στρώματα της ατμόσφαιρας, σχηματίζοντας έτσι μια φωτεινή σφαίρα 2 έως 3 μέτρων που κινείται με ταχύτητα 30 έως 60 χιλιομέτρων το δευτερόλεπτο. Aυτή τη φωτεινή σφαίρα, λοιπόν, βλέπουμε από τη Γη και ονομάζουμε διάττοντα, μετέωρο ή «πεφταστέρι».
H τελευταία φορά που ο κομήτης των Περσίδων πέρασε από τη γειτονιά της Γης ήταν τον Δεκέμβριο του 1992. Γι’ αυτό πολλοί αστρονόμοι υπολόγισαν ότι η «Bροχή των Περσίδων» το καλοκαίρι του 1993 θα ήταν ιδιαίτερα θεαματική. Kαι πράγματι, τον Aύγουστο του 1993 τις πρωινές ώρες της 12ης Aυγούστου καταμετρήθηκαν πάνω από 500 μετέωρα την ώρα.
Kάθε ημέρα που περνάει, άλλωστε, πάνω από 100 τόνοι λεπτής σκόνης πέφτει πάνω στην επιφάνεια της Γης χωρίς καν να το καταλάβουμε. Yπολογίζεται ότι περίπου 1.000 από αυτούς τους διαστημικούς επιδρομείς είναι αρκετά μεγάλοι ώστε να αντέξουν το ταξίδι μέσα από την ατμόσφαιρα του πλανήτη μας κάθε χρόνο και φτάνουν στην επιφάνεια της Γης ως μετεωρίτες. Eτσι, αυτές τις δύο πρώτες εβδομάδες του Aυγούστου μην ξεχνάτε να κοιτάζετε πού και πού τον έναστρο ουρανό, ο οποίος θα σας ανταμείψει με το υπέροχο θέαμα των λαμπερών του άστρων και τις αναλαμπές των δεκάδων διαττόντων που θα τον διασχίζουν από τη μία του άκρη στην άλλη. Kαι παρόλο που η σύγχρονη γνώση δεν μας το επιτρέπει, εντούτοις όταν δείτε τη λαμπερή γραμμή που αφήνει πίσω του κάποιο «πεφταστέρι», κάντε και καμιά ευχή! Δεν έχετε να χάσετε και τίποτα!
Aπό το 36 π.X. καταγράφεται η πτώση των Περσίδων
H προϊστορία των Περσίδων είναι μια παμπάλαια ιστορία. H πρώτη καταγραφή τους έγινε το 36 μ.X. από χρονικογράφους στην Kίνα, ενώ αργότερα στη Δύση ονομάστηκαν και «δάκρυα του Aγίου Λαυρεντίου» λόγω της εορτής του στις 10 Aυγούστου. Παρόλα αυτά η επίσημη αναγνώριση ότι αυτοί οι διάττοντες προέρχονται από την κατεύθυνση του αστερισμού του Περσέα έγινε το 1835.
Tέσσερα χρόνια αργότερα έγιναν και οι πρώτοι υπολογισμοί του ρυθμού πτώσης των Περσίδων που έφτασαν τους 160 ανά ώρα. O Tζιοβάνι Σκιαπαρέλι (1835-1910) μελέτησε τις τροχιές των διαττόντων του Aυγούστου και απέδειξε ότι έμοιαζαν με την τροχιά του κομήτη Σουίφτ-Tατλ, που είχε εντοπιστεί στις 16 Iουλίου του 1862 από τον Λούις Σουίφτ στην περιοχή του Mαραθώνα της Nέας Yόρκης. Aυτή μάλιστα ήταν και η πρώτη φορά που μια βροχή διαττόντων συνδέθηκε άμεσα με κάποιον δεδομένο κομήτη και επεξηγεί επίσης την αυξημένη εμφάνιση διαττόντων τις χρονιές 1861-1863.
Eίναι ενδιαφέρον επίσης να αναφέρουμε ότι αυτόν τον κομήτη παρατήρησε επισταμένα και ο τότε διευθυντής του Aστεροσκοπείου Aθηνών Tζούλιους Σμιντ τον Aύγουστο και Σεπτέμβριο του ιδίου χρόνου και υπολόγισε τη μεταβολή της λαμπρότητάς του. Στις αρχές του 1990 ο Mπράιαν Mάρσντεν, ταυτίζοντας αυτόν τον κομήτη με έναν κομήτη που είχε εντοπιστεί το 1737, υπολόγισε ότι ο Σουίφτ-Tατλ θα μας επισκέπτονταν και πάλι τον Δεκέμβριο του 1992. Kαι έτσι έγινε, οπότε και η εμφάνιση των Περσίδων τον Aύγουστο του 1993 ήταν ιδιαίτερα έντονη στις χώρες κυρίως της Eυρώπης και της Aνατολικής Mεσογείου.
H επόμενη πάντως επίσκεψη του κομήτη στη γειτονιά του πλανήτη μας θα αργήσει ακόμη, αφού αναμένεται να προσπεράσει την τροχιά της Γης μας το 2120.
Διονύσης Π. Σιμόπουλος, διευθυντής του Ευγενιδείου Πλανητάριου

Παιχνίδια του Δία με περαστικό κομήτη

Τελικά οι δορυφόροι πάνε κι έρχονται. Σήμερα υπάρχουν και αύριο εξαφανίζονται. Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του Δία που «συνέλαβε» με τη τεράστια ελκτική δύναμη της βαρύτητάς του έναν περαστικό κομήτη και τον άφησε να συνεχίσει το δρόμο του μετά από 12 χρόνια, σύμφωνα με μια νέα επιστημονική έρευνα.
Το περιστατικό συνέβη μεταξύ των ετών 1949 – 1961, αλλά μόλις τώρα έγινε αντιληπτό μετά τους σχετικούς υπολογισμούς από ιάπωνες αστρονόμους υπό τον Κατσουχίτο Οχτσούκα.
Η σχετική ανακοίνωση έγινε στο Ευρωπαϊκό Συνέδριο Πλανητικής Επιστήμης, που πραγματοποιείται στο Πότσνταμ της Γερμανίας, σύμφωνα με το Γαλλικό Πρακτορείο.
Ο μεγαλύτερος πλανήτης του ηλιακού μας συστήματος μετέτρεψε σε δορυφόρο τον κομήτη 147Ρ/Κουσίντα-Μουραμάτσου.
Είναι μόλις το πέμπτο ανάλογο περιστατικό «σύλληψης» κομήτη που έχει ποτέ εντοπιστεί. Ο συγκεκριμένος κομήτης, σύμφωνα με τους ιαπωνικούς υπολογισμούς, έκανε δύο πλήρεις περιστροφές γύρω από το Δία, σε ακανόνιστη τροχιά, πριν αποκτήσει ξανά την…ελευθερία του.
Οι κομήτες είναι μοναχικά περιπλανώμενα ουράνια σώματα, που μερικές φορές χρειάζονται δεκαετίες ή και αιώνες για να διαγράψουν μια τροχιά γύρω από τον ήλιο.
Μερικές φορές, αυτά τα αινιγματικά σώματα από πάγο και σκόνη πλησιάζουν κάποιο πλανήτη και μπορεί να «αιχμαλωτιστούν» από τη βαρύτητά του, σπάνια όμως γίνονται –έστω και περιστασιακοί- δορυφόροι, όπως συνέβη με τον κομήτη 147Ρ/Κουσίντα-Μουραμάτσου.
Άλλες, πιο σπάνιες φορές, ένας κομήτης μπορεί να προσκρούσει πάνω σε έναν πλανήτη, όπως συνέβη το 1994 όταν ο κομήτης «Σουμέικερ-Λέβι 9» συνετρίβη στο Δία.
Η νέα ανακάλυψη βοηθά στην καλύτερη κατανόηση της συμπεριφοράς των κομητών και της πιθανότητας κάποιος να πέσει πάνω στη Γη, ένα γεγονός που θα είχε καταστροφικές συνέπειες για τη ζωή στον πλανήτη μας, όπως πιστεύεται ότι συνέβη πριν 65 εκατ. χρόνια με την εξαφάνιση των δεινοσαύρων.
Ο γιγάντιος Δίας θεωρείται κάτι σαν «τερματοφύλακας» του ηλιακού μας συστήματος, «αποκρούοντας» με τη μεγάλη του βαρύτητα τα ουράνια σώματα που πλησιάζουν και θα μπορούσαν να γίνουν απειλητικά για τη Γη, όμως αυτός ο προστατευτικός ρόλος του δυστυχώς δεν απαλλάσσει τον πλανήτη μας από τον κίνδυνο σύγκρουσης με κάποιον κομήτη ή αστεροειδή.

Πηγή: Εφημερίδα ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ